Vai hài trên sân khấu cải lương - sao chưa có người thay thế?

 Điểm lại những nghệ sĩ đã tạo được uy tín khi đến với sở trường hề sẽ thấy họ đã tạc được ấn tượng khó quên qua cách thể hiện nhân vật. Sự nghiên cứu vai diễn đã tạo nên ý thức giúp nghệ sĩ sáng tạo tiếng cười cho những vai để đời như: Trùm sò (NSƯT Giang Châu - vở Ngao sò ốc hến), Quan huyện Chìa (NSƯT Thanh Điền - vở Ngao sò ốc hến), Tiểu đồng (cố NS Kim Ngọc - Trăng thề vườn Thuý), Bảy cán vá (NSND Ngọc Giàu - Đời cô Lựu), thầy bói (NSND Thanh Tòng - Gánh cải Trạng Nguyên), Hiệp sĩ mù (NSƯT Bảo Quốc - vở cùng tên đã giúp danh hài Bảo Quốc đoạt HCV Thanh Tâm năm 1972), Hậu (NS Kiều Mai Lý - vở Chuyện cổ Bát Tràng), bà Tám bán chè (NS Hồng Nga - vở Bến phà kỷ niệm)… và còn nhiều, nhiều nữa những nghệ sĩ hề đã là “thương hiệu” của 22 đơn vị nghệ thuật cải lương thập niên 80 tại TP.HCM như: Hoàng Giang, Tư Rợm, Hề Minh, Văn Chung, Bảo Chung, Linh Trung, Bo Bo Hoàng, Bạch Long, Mai Lan, Tô Kiều Lan, Vũ Đức, Hề Sa, Mỹ Chi, Phú Quý, Hồng Tơ… Đến hôm nay trong số họ người còn, người mất, nhưng hễ nhắc đến vai hề của sàn diễn cải lương, khán giả không thể quên họ.

 NSND Ngọc Giàu và nghệ sĩ hài Bảo Chung

Đề cập đến sự rơi rụng ấn tượng khi thể hiện những vai hề trên sân khấu cải lương hiện nay, danh hài Bảo Quốc nhận xét: “Hồi đó thầy tuồng cải lương chăm chút cho vai hề lắm. Đâu có để mình muốn ra sàn diễn nói gì, hát gì cũng được. Để diễn vai hiệp sĩ mù tôi tập 6 tháng. Áp lực con của bầu gánh còn lớn hơn các diễn viên khác”. Còn nghệ sĩ hài Bảo Chung kể: “Vở Chắp cánh chim bằng trên sân khấu đoàn Sài Gòn 3 hồi đó là vai diễn giúp tôi tự tin đến với sở trường hề. Trước đó tôi đóng vai kép có nghệ danh Phương Lâm. Nhờ anh Thanh Điền giao vai này mà tôi đi theo nghề hài. Vai diễn chỉ có một trang bản thảo. Vậy mà ấn tượng nhờ cách diễn, cách lắng nghe góp ý của đàn anh đi trước”. Và Bảo Chung đã thành danh nhờ ghép hai phong cách chọc cười của hai bậc thầy: Văn Chung, Bảo Quốc để hình thành “thương hiệu” cho mình.

NS hài Duy Phương và Kiều Mai Lý trong vở “Giấc mộng đêm xuân”

  Còn hiện nay, trên sân khấu cải lương các diễn viên được giao vai hề đều quá tự tin trong việc cương ẩu để tạo tiếng cười. Các vở cải lương tại các mùa liên hoan, hội diễn chuyên nghiệp toàn quốc có quá ít vai hài được khán giả khen ngợi. Chưa kể có một số diễn viên chính diễn xuất lấn lướt cả vai hề dẫn đến tính cách nhân vật bị… “vô duyên”. Trên thực tế, khi yếu tố hài đặt không đúng chỗ dễ dẫn đến kém hiệu quả cho vở diễn.

  Mới đây trong chương trình vinh danh hai soạn giả Hà Triều - Hoa Phượng tổ chức tại Nhà văn hoá Thanh Niên, lớp diễn ba nhân vật Tùng, Diệu, Hương gặp nhau đã đi vào lòng người xem khi nhắc đến vở Nửa đời hương phấn, thế nhưng ba diễn viên này lại cố tình diễn hài, tạo tiếng cười không đúng chỗ làm giảm đi giá trị chương trình. Hoặc trong vở Gánh cải Trạng Nguyên (chương trình Hội ngộ tài năng của Nhà hát Trần Hữu Trang), nghệ sĩ đóng vai chính lại cười giỡn với cha vợ một cách sổ sàng, trong khi nhân vật của anh là một thư sinh nho nhã.

NS Thúy Nga, Hữu Nghĩa, Minh Nhí, Hoàng Sơn - 4 nghệ sĩ hài đang được khán giả yêu thích

  Để hiểu được cái hài đúng nghĩa, đem lại tiếng cười thâm thuý, sâu sắc, việc trang bị kiến thức đối với diễn viên cải lương đang là một lỗ hỏng lớn để họ có thể khẳng định sở trường. Việc tập dợt thiếu nghiêm túc, tập tành vội vã đã dẫn đến việc cương ẩu, đùa cợt khiến vai hề mất tiếng cười trong sáng trên sân khấu cải lương hiện nay. NSND Huỳnh Nga đã phát biểu: “Tiếng cười ý nghĩa là được bộc lộ đúng lúc. Nhiều khi chỉ với một động tác nhỏ, một bài bản ngắn nhưng làm bật lên một vai hề ấn tượng. Cái hài trên sân khấu cải lương bao giờ “thiếu” một chút vẫn hay là “dư”. Hiện nay các bạn diễn viên hề trẻ đã quá tham khi muốn cái hề lấn lướt bạn diễn”.

NS Hồng Nga với vai Thu Sương trong vở “Hoa Mộc Lan”

  Nghệ sĩ Hồng Nga: “Diễn hài đâu phải cứ ra sân khấu nói nhăng, nói cuội là được. Cái hài mang tính mỹ học phải xuất phát từ việc nghiên cứu và quan sát cuộc sống chung quanh để hình thành nên. Tôi rất sợ diễn những vai hài mà nội dung không mang lại một thông điệp giáo dục nào”.

  Danh hài Bảo Quốc: “Làm người xem khóc rất dễ, vì chỉ cần tập trung thể hiện, có thêm âm nhạc và bạn diễn sẽ đạt hiệu quả. Còn làm người ta cười trong tích tắc, thậm chí để tiếng cười in sâu trong lòng người, theo chân người xem về đến nhà, nghĩ lại vẫn cười là một nghệ thuật đòi hỏi bản lĩnh và kinh nghiệm”.

  NSƯT Việt Anh: “Tiếng cười không thể chỉ tồn tại chung quanh ta với những chuyện chéo ngoe, đơn giản, mà nó còn mang tính chiến đấu và dự báo. Chiến đấu để người xem tránh xa điều không hay, hoàn thiện những cái chưa tốt trong tâm hồn mình. Còn dự báo một hiện tượng chung của gia đình, xã hội, nhà trường nếu người xem coi thường những điều bất hợp lý ngay chính trong cuộc sống hàng ngày. Tiếng cười khi đạt những cái chuẩn đó là điều mà bất cứ nghệ sĩ nào cũng mong vươn tới”.

NAM KHÁNH