Bảo tồn và phát huy dân ca bài chòi: Ghi nhận từ những tác giả viết lời mới
- Thứ năm - 26/05/2016 10:39
- |In ra
- |Đóng cửa sổ này
bai choi
Am
hiểu
và
tâm
huyết
Đam mê dân ca bài chòi từ nhỏ và được đào tạo bài bản về nhạc công âm nhạc truyền thống, ngoài việc dạy học ở Trường THCS Tam Quan Nam (huyện Hoài Nhơn), thầy giáo Lý Thành Long (52 tuổi) còn sáng tác nhiều tác phẩm dân ca bài chòi lời mới được người dân ưa thích.
Theo
thầy
Long,
để
sáng
tác
lời
mới,
viết
tiểu
phẩm,
kịch
ngắn
và
dàn
dựng
chương
trình
dân
ca
bài
chòi,
trước
hết
phải
am
tường
làn
điệu.
Tiếp
đến,
phải
biết
cách
xây
dựng
bố
cục,
kết
cấu
kịch
bản.
Sau
nữa
là
thiết
kế
các
làn
điệu,
tiết
tấu
vào
trong
từng
tình
huống
kịch
sao
cho
phù
hợp
với
bối
cảnh,
nội
dung
và
tính
cách
của
nhân
vật.
Để
có
sáng
tác
nên
tích
lũy
vốn
sống
phong
phú,
thường
xuyên
cập
nhật
thông
tin.
Trong sáng tác, thầy Long đặc biệt chú trọng tổ chức sao cho ca từ ăn khớp với giai điệu, tiết tấu. Vì vậy, tác phẩm của ông thường dễ hô hát và tạo được sự cộng hưởng từ người diễn tấu đến công chúng thưởng thức. “Tôi thường sử dụng các làn điệu dân ca cổ, chủ yếu là các điệu lý, hò, vè, hát ru và làn điệu bài chòi (xuân nữ, xàng xê, cổ bản, hò quảng). Đây là các làn điệu dân gian, gần gũi với đời sống sinh hoạt và tình cảm của người lao động. Còn làn điệu dân ca mới thì chỉ sử dụng các sáng tác của Hoàng Lê, Cung Nghinh, Lệ Thi hoặc Võ Bài, Văn Cận, Trần Hồng, Đặng Nguyễn, Trương Đình Quang... tuy mang đậm sắc thái sân khấu, kịch tính, nhưng đã được làn điệu hóa”, ông Long chia sẻ.
Tại Liên hoan các đội tuyên truyền lưu động tỉnh Bình Định năm 2016, tiểu phẩm “Ngày hội non sông” của đội tuyên truyền lưu động TX An Nhơn đã đoạt giải A toàn đoàn. Tác giả kiêm đạo diễn tiểu phẩm này là ông Nguyễn Công Lý (61 tuổi, ở phường Nhơn Thành, TX An Nhơn), một gương mặt quen thuộc, từng dàn dựng hàng trăm tiểu phẩm tuyên truyền cho các địa phương, cơ quan, đơn vị tham gia các liên hoan, hội thi, hội diễn. Trong đó, có nhiều tiểu phẩm mang tính thời sự, đạt giải cao.
Ông Công Lý cho biết: “Trong các tiểu phẩm, tôi chú trọng đưa vào nhiều làn điệu dân ca, bài chòi được viết lời mới để góp phần bảo tồn và phát huy, tạo sự thu hút người xem hôm nay. Thường phải mất nhiều ngày suy nghĩ, tìm tòi thì ý tưởng mới chín muồi, rồi có khi ban đêm tôi ngồi viết kịch bản một mạch đến tận 2-3 giờ sáng. Sau đó, không nghỉ ngơi, mà tiếp tục tự mình diễn thử các nhân vật trong kịch bản xem thử ra sao”.
Giàu
hơi
thở
cuộc
sống
Ông Nguyễn Dư (69 tuổi) ở xã Nhơn Hải, TP Quy Nhơn, vốn đam mê luyện tập hát dân ca bài chòi từ thời trẻ, rồi bắt đầu gắn bó với việc sáng tác một cách ngẫu nhiên. Tìm đến ngôi nhà nhỏ của ông ở thôn Hải Đông, đúng vào lúc ông đang ngồi viết bài hát mới.
Lấy cuốn vở học sinh ghi nhiều bài dân ca bài chòi lời mới đã sáng tác, ông Dư sôi nổi giới thiệu mỗi bài đều gắn với những sự kiện, hay đời sống sinh hoạt, lao động của người dân địa phương. Rồi ông cao hứng cất giọng hát bài được sáng tác nhân “Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc” với những câu ca mộc mạc: “Thương nhau nghĩa xóm tình làng. Những chuyện nhỏ nhặt ta cần bỏ đi. Nhẫn nhịn là việc rất hay. Dĩ hòa vi quý như ghi vào lòng”.
Ông Dư tâm sự: “Mình đem hiểu biết về các làn điệu dân ca bài chòi để sáng tác những bài hát có nội dung gần gũi, mang tính thời sự của cuộc sống thì người dân dễ thấm hơn. Có lần tôi đi dự tập huấn về tuyên truyền viên bảo vệ môi trường ở TP Quy Nhơn, ngồi nghe giảng xong thì viết liền một bài gắn liền với nội dung tập huấn để lên hát bài chòi trong giờ giải lao. Mọi người ngạc nhiên và thích thú vỗ tay rào rào, còn ban tổ chức tập huấn thì thưởng nóng động viên tinh thần học tập, sáng tác của tôi”.
Nhiều năm qua, tác giả Công Lý cũng đã có nhiều tiểu phẩm tuyên truyền thành công khi khai thác đề tài từ thực tế những vấn đề bức xúc trong cuộc sống. Các nhân vật trong tiểu phẩm thông qua những câu hát dân ca bài chòi đã làm bật lên những cảm xúc, cảnh báo về những vấn đề tiêu cực như tình trạng vi phạm an toàn giao thông, hay những gương người tốt việc tốt trong thực tế...
Tác giả Lý Thành Long cũng đã dành nhiều thời gian sáng tác những bài hát, tiểu phẩm dân ca bài chòi bám sát dòng thời sự hướng về biển, đảo Tổ quốc. “Hình ảnh người dân chài, người lính đảo luôn làm sống dậy trong tôi những cảm xúc dạt dào! Có lẽ vì chính ông cha mình bao đời sống chết với biển đảo, rồi đến lượt anh em ruột thịt của gia đình mình cũng như thế. Đồng thời xuất phát từ lòng khâm phục và quý trọng đối với các cán bộ, chiến sĩ nơi đảo xa đang ngày đêm gìn giữ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. Đến nay, tôi đã có được hai chương trình dân ca bài chòi viết về đề tài này được phát sóng trên Đài Phát thanh- Truyền hình Bình Định”, ông Long bộc bạch.
Có thể thấy ngay rằng, nét chung của những tác giả dân ca bài chòi lời mới là nhạy bén với thông tin thời sự, chuyển hóa thông tin ghi nhận được vào làn điệu rất nhanh và giàu tính ứng dụng. Đặc biệt những tác giả ấy đáp ứng nhu cầu các chương trình công tác, mục tiêu tuyên truyền của địa phương rất nhanh. Có lẽ vì thế mà các sáng tác của họ dù có thể ít được phổ biến rộng rãi nhưng dễ dàng tìm được chỗ đứng trong trí nhớ của công chúng địa phương.
HOÀI THU
Đam mê dân ca bài chòi từ nhỏ và được đào tạo bài bản về nhạc công âm nhạc truyền thống, ngoài việc dạy học ở Trường THCS Tam Quan Nam (huyện Hoài Nhơn), thầy giáo Lý Thành Long (52 tuổi) còn sáng tác nhiều tác phẩm dân ca bài chòi lời mới được người dân ưa thích.
|
|
| Được đào tạo bài bản về âm nhạc truyền thống là nền tảng góp phần giúp thầy giáo Lý Thành Long sáng tác lời mới dân ca bài chòi thành công. |
Trong sáng tác, thầy Long đặc biệt chú trọng tổ chức sao cho ca từ ăn khớp với giai điệu, tiết tấu. Vì vậy, tác phẩm của ông thường dễ hô hát và tạo được sự cộng hưởng từ người diễn tấu đến công chúng thưởng thức. “Tôi thường sử dụng các làn điệu dân ca cổ, chủ yếu là các điệu lý, hò, vè, hát ru và làn điệu bài chòi (xuân nữ, xàng xê, cổ bản, hò quảng). Đây là các làn điệu dân gian, gần gũi với đời sống sinh hoạt và tình cảm của người lao động. Còn làn điệu dân ca mới thì chỉ sử dụng các sáng tác của Hoàng Lê, Cung Nghinh, Lệ Thi hoặc Võ Bài, Văn Cận, Trần Hồng, Đặng Nguyễn, Trương Đình Quang... tuy mang đậm sắc thái sân khấu, kịch tính, nhưng đã được làn điệu hóa”, ông Long chia sẻ.
Tại Liên hoan các đội tuyên truyền lưu động tỉnh Bình Định năm 2016, tiểu phẩm “Ngày hội non sông” của đội tuyên truyền lưu động TX An Nhơn đã đoạt giải A toàn đoàn. Tác giả kiêm đạo diễn tiểu phẩm này là ông Nguyễn Công Lý (61 tuổi, ở phường Nhơn Thành, TX An Nhơn), một gương mặt quen thuộc, từng dàn dựng hàng trăm tiểu phẩm tuyên truyền cho các địa phương, cơ quan, đơn vị tham gia các liên hoan, hội thi, hội diễn. Trong đó, có nhiều tiểu phẩm mang tính thời sự, đạt giải cao.
Ông Công Lý cho biết: “Trong các tiểu phẩm, tôi chú trọng đưa vào nhiều làn điệu dân ca, bài chòi được viết lời mới để góp phần bảo tồn và phát huy, tạo sự thu hút người xem hôm nay. Thường phải mất nhiều ngày suy nghĩ, tìm tòi thì ý tưởng mới chín muồi, rồi có khi ban đêm tôi ngồi viết kịch bản một mạch đến tận 2-3 giờ sáng. Sau đó, không nghỉ ngơi, mà tiếp tục tự mình diễn thử các nhân vật trong kịch bản xem thử ra sao”.
|
|
| Ông Nguyễn Dư đang sáng tác tại nhà. |
Ông Nguyễn Dư (69 tuổi) ở xã Nhơn Hải, TP Quy Nhơn, vốn đam mê luyện tập hát dân ca bài chòi từ thời trẻ, rồi bắt đầu gắn bó với việc sáng tác một cách ngẫu nhiên. Tìm đến ngôi nhà nhỏ của ông ở thôn Hải Đông, đúng vào lúc ông đang ngồi viết bài hát mới.
Lấy cuốn vở học sinh ghi nhiều bài dân ca bài chòi lời mới đã sáng tác, ông Dư sôi nổi giới thiệu mỗi bài đều gắn với những sự kiện, hay đời sống sinh hoạt, lao động của người dân địa phương. Rồi ông cao hứng cất giọng hát bài được sáng tác nhân “Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc” với những câu ca mộc mạc: “Thương nhau nghĩa xóm tình làng. Những chuyện nhỏ nhặt ta cần bỏ đi. Nhẫn nhịn là việc rất hay. Dĩ hòa vi quý như ghi vào lòng”.
Ông Dư tâm sự: “Mình đem hiểu biết về các làn điệu dân ca bài chòi để sáng tác những bài hát có nội dung gần gũi, mang tính thời sự của cuộc sống thì người dân dễ thấm hơn. Có lần tôi đi dự tập huấn về tuyên truyền viên bảo vệ môi trường ở TP Quy Nhơn, ngồi nghe giảng xong thì viết liền một bài gắn liền với nội dung tập huấn để lên hát bài chòi trong giờ giải lao. Mọi người ngạc nhiên và thích thú vỗ tay rào rào, còn ban tổ chức tập huấn thì thưởng nóng động viên tinh thần học tập, sáng tác của tôi”.
Nhiều năm qua, tác giả Công Lý cũng đã có nhiều tiểu phẩm tuyên truyền thành công khi khai thác đề tài từ thực tế những vấn đề bức xúc trong cuộc sống. Các nhân vật trong tiểu phẩm thông qua những câu hát dân ca bài chòi đã làm bật lên những cảm xúc, cảnh báo về những vấn đề tiêu cực như tình trạng vi phạm an toàn giao thông, hay những gương người tốt việc tốt trong thực tế...
Tác giả Lý Thành Long cũng đã dành nhiều thời gian sáng tác những bài hát, tiểu phẩm dân ca bài chòi bám sát dòng thời sự hướng về biển, đảo Tổ quốc. “Hình ảnh người dân chài, người lính đảo luôn làm sống dậy trong tôi những cảm xúc dạt dào! Có lẽ vì chính ông cha mình bao đời sống chết với biển đảo, rồi đến lượt anh em ruột thịt của gia đình mình cũng như thế. Đồng thời xuất phát từ lòng khâm phục và quý trọng đối với các cán bộ, chiến sĩ nơi đảo xa đang ngày đêm gìn giữ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. Đến nay, tôi đã có được hai chương trình dân ca bài chòi viết về đề tài này được phát sóng trên Đài Phát thanh- Truyền hình Bình Định”, ông Long bộc bạch.
Có thể thấy ngay rằng, nét chung của những tác giả dân ca bài chòi lời mới là nhạy bén với thông tin thời sự, chuyển hóa thông tin ghi nhận được vào làn điệu rất nhanh và giàu tính ứng dụng. Đặc biệt những tác giả ấy đáp ứng nhu cầu các chương trình công tác, mục tiêu tuyên truyền của địa phương rất nhanh. Có lẽ vì thế mà các sáng tác của họ dù có thể ít được phổ biến rộng rãi nhưng dễ dàng tìm được chỗ đứng trong trí nhớ của công chúng địa phương.
HOÀI THU