Chiếc áo thiên nga đậm tính thời sự

Chiếc áo thiên nga của tác giả Lê Duy Hạnh từng gây chú ý khi công diễn lần đầu năm 2008 tại Nhà thi đấu Quân khu 7. Vở diễn do Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang thực hiện với kinh phí lên tới 2,5 tỷ đồng, gây ấn tượng mạnh về thị giác bởi sự hoành tráng, quy mô với hơn 100 diễn viên và kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật như: Opera, xiếc, múa… Tuy nhiên, vở diễn lại vấp phải ý kiến trái chiều khi quá tập trung vào thị giác, khiến nội dung bị chắp nối rời rạc.

Trong bản dựng mới nhất mà Nhà hát Cải lương Việt Nam vừa ra mắt, Chiếc áo thiên nga mang màu sắc hoàn toàn mới khi đầu tư vào chiều sâu về nội dung để phù hợp với sân khấu truyền thống của cải lương phía Bắc. Vở chỉ giữ cốt truyện và viết lại toàn bộ lời hát để phù hợp với diễn viên và từng nhân vật. Tiết tấu âm nhạc cũng được đẩy nhanh, mạnh mẽ hơn để phù hợp với nhu cầu thưởng thức của khán giả. Vẫn là truyền thuyết Triệu Đà sang đánh chiếm Âu Lạc của Thục Phán An Dương Vương, là mối tình giữa Mỵ Châu và Trọng Thủy nhưng Chiếc áo thiên nga lần này làm nổi bật rõ hơn về tình yêu nước thông qua hình tượng chiếc áo thiên nga, đội quân cung nỏ và tiếng trống đồng.

Sân khấu được thiết kế mang tính ước lệ với bục bệ xoay như hình tượng của thành Cổ Loa hình xoắn ốc. Và xuyên suốt vở diễn, hình ảnh lông thiên nga luôn hiện hữu. Những chiếc lông thiên nga được trang trí trên sân khấu, lúc mang lại không gian huyền ảo như giấc mơ, lúc lại hóa màu đen biểu tượng cho sự tan vỡ. Đạo diễn Hoàng Quỳnh Mai lý giải, chiếc áo thiên nga là chiếc áo của hòa bình, của tình yêu đôi lứa, tình yêu quê hương đất nước và tình yêu giữa con người với nhau. Đó cũng là lý do thay vì để nhân vật Mỵ Châu dứt những chiếc lông từ áo theo nghĩa đen, đạo diễn đã nhân cách hóa những chiếc lông bằng một vũ đoàn múa để cho khán giả thấy, những chiếc lông thiên nga cũng có linh hồn, biểu tượng cho những khát khao hòa bình. Còn nỏ thần trong câu chuyện là lòng yêu nước, là hồn thiêng sông núi của nước Nam. Trống đồng là biểu tượng của văn hóa.

“Nỏ thần chỉ là trong truyền thuyết nên chúng ta được quyền nhìn bằng nhiều góc khác nhau, lung linh và thi vị hóa. Mất nỏ thần hay bị đánh tráo trống đồng cũng như đánh mất văn hóa, mất đoàn kết, mất lòng yêu nước và tinh thần độc lập tự cường. Như vậy thì sẽ bị mất nước. Chúng tôi muốn nhìn thẳng vào cuộc sống hiện tại”, đạo diễn Hoàng Quỳnh Mai chia sẻ.

Đối với đạo diễn - NSND Hoàng Quỳnh Mai, tiếng trống rất linh thiêng. Để có tiếng trống đồng thật nhất cho vở diễn, ê-kíp đã cất công tìm một nhà khảo cổ học còn lưu giữ trống đồng cổ xưa, thắp hương xin lấy được tiếng trống đồng. Riêng về biểu diễn, hơn 40 diễn viên của nhà hát đã phải vất vả tập luyện suốt 2 tháng trời, bất kể trong thời tiết nóng hơn 400C của Hà Nội. Có diễn viên phải tập gằn giọng cả tháng trời để có chất giọng khàn. Thậm chí, đạo diễn Quỳnh Mai đã sụt giảm 6kg khi dựng vở diễn này.

Đảm nhận vai Thục phán An Dương Vương, NSƯT Trọng Bình thừa nhận đây là vai khó với anh. Anh đã phải ngày đêm suy nghĩ vì vai diễn đòi hỏi chiều sâu nội tâm nhân vật, lại là mấu chốt của vở. Để diễn cho ra chất một ông vua vì quá tin người khác, quá nhu nhược, không nghe lời can gián của trung thần, quá mải mê trong hòa bình nên nước mất nhà tan, nghệ sĩ Trọng Bình bị áp lực rất nhiều. Một ngày của anh tập từ 8h sáng và kết thúc thậm chí có hôm vào 1h sáng hôm sau. Theo anh, vì các vai diễn đều liên quan tới nhau nên thời gian tập luyện bị dài hơn thông thường.

Thực tế từ những năm 1992, nghệ sĩ Trọng Bình đã được tiếp xúc với loại vai này nhưng sau hơn 20 năm, cách dựng đã thay đổi nên anh cũng gặp khó khăn hơn. Từ tạo hình, cách đi đứng, nói năng của anh đều phải ra chất một ông vua thời Âu Lạc. Các câu hát, lời hát cũng phải sửa lại nhiều lần cho hợp lý với hoàn cảnh, tình huống của nhân vật.

Trong khi đó, nghệ sĩ Mạnh Hùng cũng vất vả khi thể hiện vai diễn Trọng Thủy luôn đấu tranh nội tâm giữa một bên là cha và đất nước, một bên là người yêu. Mạnh Hùng phải mặc một chiếc áo giáp nặng hơn 4kg, cả trong những ngày tập luyện nắng nóng. Chưa kể, vai Trọng Thủy từng được NSƯT Kim Tử Long diễn thành công trong bản của nhà hát Trần Hữu Trang nên càng khiến anh áp lực hơn vì có thể bị so sánh.

Nghệ sĩ Mạnh Hùng chia sẻ: “Phong cách cải lương Nam và Bắc khác nhau, đạo diễn khác nhau, dù bị so sánh nhưng là nghệ sĩ thì buộc phải thử mới biết độ thành công thế nào. Bản thân tôi cũng không dám xem bản diễn của nghệ sĩ Kim Tử Long vì sợ bị rập khuôn. Tôi phải tham khảo nhiều tài liệu, tư liệu của nhân vật Trọng Thủy để tìm hiểu, phân tích và hòa mình vào nhân vật. Quan trọng là tôi diễn Trọng Thủy một cách mộc mạc nhất, gần với thời đại bây giờ”.

Sau 2 đêm diễn thử chật kín khán giả tại Hà Nội vào ngày 17-18/7 vừa qua, được biết vào đầu tháng 8, Chiếc áo thiên nga sẽ có 10 đêm diễn tại Bắc Ninh. Đây đều là những đêm diễn đã được một đơn vị ký hợp đồng biểu diễn.

Tối 18/7, Nhà hát cải lương Việt Nam đã tổng duyệt vở diễn “Chiếc áo thiên nga” của tác giả Nhà viết Kịch Lê Duy Hạnh, chuyển thể cải lương Phan Ngọc Chi; Đạo diễn: NSND Hoàng Quỳnh Mai.

Theo truyền thuyết kể lại, Triệu Đà, vua nước Nam Việt tại xứ Phiên Ngung, nhiều lần sang đánh chiếm Âu Lạc của Thục Phán An Dương Vương đều bại trận. Triệu Đà nảy ra mưu kế kết tình thông gia khi hỏi cưới người con gái xinh đẹp của Thục Phán là nàng Mỵ Châu của An Dương Vương cho Trọng Thủy, con trai mình. Khi Trọng Thủy nắm được bí mật quân sự của Âu Lạc, Triệu Đà mang quân đánh chiếm nước này. Âu Lạc suy vong, trên đường tháo chạy, An Dương Vương được thần Kim Quy báo cho biết sự phản bội của con gái. Mỵ Châu chết đi nhưng mối tình đẹp giữa nàng và Trọng Thủy vẫn được nhắc đến muôn đời sau.

Tuy nhiên, trong vở diễn “Chiếc áo thiên nga”, tác giả Lê Duy Hạnh, chuyển thể cải lương Phan Ngọc Chi đã thay đổi một số tình tiết như: tình yêu của Trọng Thủy và Mỵ Châu được khắc họa đậm nét, tội ác đánh cắp bí quyết của nỏ thần và âm vang tiếng Trống Đồng được giao vào tay viên đại thần gian hiểm Nhan Tấn. Viên đại thần này bằng mưu kế đã nắm mọi binh cơ của Âu Lạc, vốn đang an hưởng thanh bình sau giai đoạn dài chiến tranh và hoàn toàn mất sức đề kháng trước kẻ thù. Nàng Mỵ Nương xinh đẹp và chàng thái si tình Trọng Thủy chỉ là hai con cờ của cuộc hôn nhân đầy toan tính.

Vở diễn quy tụ các nghệ sĩ, diễn viên Nhà hát Cải lương Việt Nam như: NSƯT Trọng Bình trong vai Thục phán An Dương Vương, Thùy Dung vai công chúa Mỵ Châu, Tuấn Anh vai tướng quân Cao Thục, NSƯT Mạnh Hùng vai Trọng Thủy, NS Anh Tuấn vai vua Triệu Đà, NS Hoa Mai vai quận chúa Hoàng Dung, NS Văn Thuật vai Nhan Tấn…

Vở "Chiếc áo thiên nga" sẽ được tiép tục công diễn trong thời gian tới.

N.Thủy

Cải Lương Việt Nam - Bản Sắc Dân Tộc - cailuongvietnam.com

Một cảnh trong vở “Chiếc áo thiên nga”