Nghệ sĩ cải lương hát chầu

Thông thường đào kép bị rã gánh, chưa đi đoàn nào hết, trong khi ấy có đoàn nào thiếu người nhờ thế vai trò vài hôm thì gọi là hát chầu.

Khi xưa mấy quán cà phê ở phía sau rạp Nguyễn Văn Hảo, mà giới nghệ sĩ gọi là Ngã Tư Quốc Tế, các nghệ sĩ bị rã gánh thường hay ngồi ở đây, để kiếm việc làm, nếu như đoàn hát nào đó đang thiếu đào hay kép về đây tìm người thay thế. Các nghệ sĩ đang thất nghiệp sẵn sàng đi bất cứ tỉnh nào để hát chầu vài hôm. Hát xong lại trở về chờ coi có đoàn nào về mời thì đi tiếp tục. Ðôi khi vừa về thì có đoàn khác mời đi liền, và cũng có lúc cả tháng chẳng có gánh nào mời.

Nhớ lại từ thời kỳ trước năm 1975 khi một nghệ sĩ không có sân khấu hát thường xuyên vì một lý do nào đó, nhưng vì yêu nghề, muốn tồn tại sống với nghề phải đi hát chầu cho các đoàn lưu diễn xa, đoàn này vài ba bữa, đoàn kia năm bảy hôm. Hát chầu nghĩa là không được đoàn nào ký giao kèo dài hạn (sáu tháng, một năm hay lâu hơn) nên không được xem là diễn viên của đoàn nào cả, thiếu diễn viên đoàn hát mời trám chỗ vài ba đêm. Khi nào đoàn mời được diễn viên mới thì người hát chầu lại thất nghiệp, và dĩ nhiên chờ đoàn khác mời gọi.Vì thế mà đi hát chầu, nghệ sĩ sân khấu tự xem như là bất đắc dĩ trong nghề nghiệp và khi có ai hỏi thì anh chị em thường tránh hai tiếng “hát chầu” có vẻ “nhẹ thể” đối với một nghệ sĩ sân khấu. Và anh chị em nói rằng đi “hát giúp” vài ba hôm cho một đoàn hát thiếu đào thiếu kép nào đó.

Thế nhưng, sau 1975 thời thế sân khấu đổi khác so với một đoạn đường khá dài của bộ môn nghệ thuật này, khiến cho cái nhìn của nhiều người đối với ngành nghề này đảo lộn cả một trăm tám mươi độ. Nếu ngày trước người ta xem hát chầu là bất đắc dĩ, là tạm sống khi chưa có sân khấu hát thường xuyên với giao kèo hẳn hòi, và thường lẩn tranh đề cập đến hai tiếng “hát chầu,” thì bây giờ một số người lại công khai mạnh dạn nói là mình hát chầu, nói là nhờ mình mà cứu sống bao nhiêu người, bao nhiêu đoàn hát. Và rồi bao nhiều nghệ sĩ tên tuổi, hàng ngôi sao lại cũng chen nhau đi hát chầu trong lúc nhiều đoàn hát danh tiếng cỡ lớn lại thiếu đào kép danh tiếng cỡ lớn lại phải ngưng nghỉ dài hạn, khiến cho các đoàn này sầm xì rằng các ngôi sao “bận đi làm giàu.” Lại thêm hai chữ mới “làm giàu” thay cho “hát chầu,” chớ không phải nói là đi “hát giúp” cho đừng nhẹ thể như ngày trước!

Ðó là thực trạng “hát chầu bất đắc dĩ” thành “hát chầu để làm giàu” đã từng diễn ra manh mẻ cuốn hút các ngôi sao sân khấu.

Một trong những nghệ sĩ hát chầu “chuyên nghiệp” là Trọng Hữu, một ngôi sao cải lương xuất hiện sau 1975. Trọng Hữu rất đa đoan, nhưng đó lại là diễm phúc trong nghề. Nhờ còn giữ được giọng ca vàng, ấm áp quyến rũ cùng nét diễn mộc mạc mà duyên dáng nên anh chàng được các đoàn tỉnh “xếp hàng” mời hát tăng cường tới tấp. Bởi vậy lịch làm việc của Trọng Hữu phải sắp trước cả tháng.

Một lần nọ tại Vĩnh Châu, Sóc Trăng kép Trọng Hữu tăng cường (tức hát chầu) cho đoàn cải lương Ðất Mũi. Ðúng lúc dân ở đây trúng mùa tôm, nên đi coi hát đông đến nỗi vãn hát rồi khán giả vẫn còn yêu cầu hát tiếp suất thứ hai ngay trong đêm. Ðây là trường hợp hiếm thấy ở nông thôn miền Tây và rất có thể chưa có tài danh nào gặp được trường hợp đoàn diễn được hai suất trong một đêm tại một điểm diễn.

Ngành Ma