Uống
nước
cơm,
gọi
hằng
xóm
là
ba
“Sầu
nữ”
Út
Bạch
Lan,
người
đẹp
Sài
Gòn
một
thủa
ở
không
xa
những
cái
rạp
cải
lương
hiếm
hoi
vẫn
sáng
đèn
trên
phố
Trần
Hưng
Đạo
ở
TPHCM.
Nhà
cô
có
mấy
người
phụ
nữ
nhưng
đều
là
cháu
chắt
họ
hàng.
Cô
Út
bảo
sắp
lên
chùa,
đã
sửa
soạn
xong,
cứ
rằm
thì
đi
thắp
hương
ở
ngôi
chùa
gần
Nhạc
viện
thành
phố.
Cô
Út
Bạch
Lan
nói:
“Tui
sinh
năm
1935
ở
Sài
Gòn.
Quê
bố
ở
Long
An,
quê
mẹ
ở
Thủ
Thiêm.
Trong
nhà
hổng
có
ai
theo
cải
lương,
có
mình
tôi
lớn
lên
đam
mê
rồi
theo.
Hồi
nhỏ
mẹ
dẫn
đi
coi
hát
rồi
đam
mê.
Nhà
tui
ở
khu
trường
đua
Phú
Thọ.
Mình
hát
theo
cái
đĩa,
không
có
thầy
học.
Người
ta
thấy
vậy,
dạy
sơ
sơ,
đi
hát.
Nhớ
chừng
8
tuổi
đi
ca.
Tôi
năm
nay
81
tuổi
vẫn
còn
đi
ca”.
Cái
nghệ
danh
“sầu
nữ”
gắn
vào
cô
như
một
số
mệnh
mà
cô
phải
vượt
lên
vậy.
Cô
kể:
“Lúc
tui
sinh
ra
khó
nuôi,
bị
bệnh,
khóc
không
bao
giờ
nín,
mẹ
đi
xem
bói
bảo
phải
để
người
khác
nuôi
mới
sống
được.
Gia
đình
bèn
đem
nhờ
ông
Bảy
hàng
xóm
nuôi
mấy
năm.
Ông
cha
nuôi
ấy
chết.
Út
để
tang
ông
ấy
dù
mới
ba
tuổi.
Từ
nhỏ
út
đã
phải
xa
cha
mẹ,
phải
uống
nước
cơm
thay
sữa
rồi”.
Hồi
đó,
người
ta
rất
hâm
mộ
đờn
ca
tài
tử
và
cải
lương,
nhưng
hiếm
có
đoàn
chuyên
nghiệp.
Thật
may
mắn,
Út
được
gọi
vào
đoàn
đồng
ấu
của
bầu
Cang
(con
của
nhà
cách
mạng
Nguyễn
An
Ninh).
Ông
bầu
Cang
coi
các
tích
lịch
sử,
viết
các
vở
diễn
ngắn.
Hồi
đó
mọi
người
gọi
cô
là
Út
lùn
vì
cô
lùn
xịt
(thực
ra
cô
út
là
con
gái
lớn
trong
nhà).
Nhưng
sau
đoàn
đồng
ấu
gặp
khó
khăn
nên
út
trở
về
nhà.
“Ba
má
tui
chia
tay.
Tui
đi
hát
ngoài
đường
với
ông
mù
kiếm
tiền
nuôi
má
hàng
năm
trời”.
Mẹ
người
nhạc
công
Văn
Vĩ
với
mẹ
Út
lùn
cùng
cảnh
ngộ,
thuê
nhà
ở
chung,
kết
nghĩa
chị
em.
Hai
đứa
nhỏ
đi
hát
lấy
tiền
nuôi
hai
bà
mẹ.
Hai
anh
em
đi
hát
khắp
các
ở
chợ
trong
thành
phố.
“Thời
ấy
tiền
xu
đồng
có
lỗ,
họ
liệng
vô
cái
nón,
cái
lon.
Sáng
sớm
đi
rồi
hát
tới
chiều.
Anh
Văn
Vĩ
mù
hai
mắt,
đánh
ghi
ta,
sau
cũng
nổi
tiếng
giỏi
âm
nhạc”.
Tranh:
Nguyễn
Xuân
Hoàng.
Tên
một
loài
hoa
Đi
hát
kiếm
sống
ở
các
chợ
nhưng
giọng
ca
của
út
Lùn
được
nhiều
người
khen
tấm
tắc.
“Bà
Năm
Cần
Thơ
tìm
tới
chỗ
tôi
ở
kêu
lên
đài
phát
thanh
Pháp
Á
ca.
Anh
em
tôi
lên
ca
một
lần
rồi
lại
về
đi
hát
ngoài
đường
như
cũ.
Sau
đó
có
ông
Thành
Công
bảo
vô
đài
làm
việc
luôn”.
Khi
ấy
ở
Sài
Gòn
có
hai
đài
phát
thanh
lớn
phát
hai
chương
trình
cải
lương
được
mến
mộ.
Những
người
trong
đài
Pháp
Á
họp
lại
bảo:
“Đài
bên
kia
họ
có
nghệ
sĩ
Bạch
Huệ
nổi
tiếng,
bên
mình
phải
tìm
cái
tên
gì
đó
cũng
loài
hoa
cho
tương
xứng”.
Cuối
cùng
chọn
nghệ
danh
Bạch
Lan,
kèm
thêm
chữ
Út
do
cô
bé
xin
tên
cho
mình.
Cô
tên
thật
là
Đặng
Thị
Hai.
|
"Út
sinh
ra
đã
vất
vả
rồi,
nên
không
coi
đồng
tiền
là
quan
trọng".
Cô Út
Bạch
Lan |
|
Làm
việc
ở
đài
Pháp
Á
hơn
một
năm,
chẳng
biết
lý
do
thế
nào,
Út
Bạch
Lan
không
thấy
ký
hợp
đồng
tiếp
nữa.
Hai
anh
em
ở
nhờ
trong
cái
chái
của
nhà
người
ta,
dạy
hát
vọng
cổ.
Lớn
lên
chút
nữa,
thì
Út
bắt
đầu
được
mời
đi
ca
đám
giỗ.
Đến
khi
ca
đám
ma,
vẫn
không
dám
đứng
gần
quan
tài
vì
sợ.
Thấy
người
ta
khóc
buồn,
không
muốn
ca.
Một
hai
ba
cụng
ly…
thấy
mình
ca
người
ta
không
nghe,
nghĩ
cũng
buồn.
Cô
bé
nói
với
anh
Văn
Vĩ:
“Hát
như
thé
này
em
không
hát
được”. |
Út
xin
vô
đoàn
hát
nhỏ,
chỉ
được
làm
quân.
Mãi
đến
năm
18
tuổi
mới
được
đóng
vai
chính.
20
tuổi
Út
Bạch
Lan
đã
thành
một
tên
tuổi
và
diễn
cho
hai
đoàn
lớn
là
đoàn
Thanh
Minh,
Kim
Chưởng.
Năm
1960
cô
lập
gia
đình
với
một
người
bạn
diễn
và
lập
đoàn
hát
gia
đình.
Được
3
năm
đoàn
giải
tán
do
không
biết
tính
toán
thu
chi,
sau
đó
vợ
chồng
cũng
chia
tay
nhau.
Năm
1963
Út
Bạch
Lan
đi
diễn
cho
đoàn
Kim
Chung
4
của
ông
bầu
Long
người
Bắc.
Út
Bạch
Lan
có
đoàn
diễn,
nhiều
vai
diễn
tên
tuổi
nhờ
làm
việc
với
các
soạn
giả
và
đạo
diễn
tiếng
tăm
thời
bấy
giờ.
Hạnh
phúc
muộn
mằn
“Cách
mạng
về,
tôi
đi
đoàn
cải
lương
Sài
Gòn
1,
đi
hát
bài
Người
mẹ
Việt
Nam,
đóng
tuồng
Trận
tuyến
thầm
lặng.
Đi
được
vài
năm
thì
đoàn
Long
An
“bắt
về”
vì
nói
tôi
là
người
Long
An.
Về
lưu
động
đoàn
chính
quy
5
năm”.
Đi
diễn
với
đoàn
cách
mạng,
cô
không
chỉ
hát
mà
còn
biết
làm
những
việc
hầu
đài
cùng
anh
chị
em.
Những
năm
tháng
ở
đoàn
Long
An,
cô
đã
lập
gia
đình
lần
thứ
hai
với
người
chồng
làm
cùng
đoàn
và
sống
cùng
nhau
cho
đến
khi
ông
bệnh
tật
qua
đời.
Có
báo
viết
cô
nuôi
mấy
người
con
rơi
của
người
chồng
nghệ
sĩ.
Họ
đem
bọn
nhỏ
đến
đưa
cho
cô
nuôi.
Cô
nói:
“Tui
không
bao
giờ
nói
chuyện
đó
với
báo
chí
mà
do
mọi
người
biết,
người
ta
kể
ra.
Út
không
muốn
nói
gì.
Nói
mình
tốt
thì
thành
ra
người
khác
xấu”.
Công
việc
hàng
ngày
của
cô
Út
Bạch
Lan
bây
giờ
là
dạy
bảo
những
bạn
yêu
cải
lương.
Cô
có
một
nhóm
cải
lương
riêng
của
mình,
chuyên
đi
hát
trong
các
chùa
chiền,
lấy
tiền
làm
từ
thiện.
Ước
gì!
Trò
chuyện
với
cô
Út
Bạch
Lan,
thú
vị
nhất
là
lúc
cô
“trải
lòng”
về
nghề
cải
lương.
Cô
thích
diễn
vai
khổ
nên
người
ta
đặt
danh
hiệu
“sầu
nữ”.
Cô
đi
hát
“có
phước”
đó
là
được
nhiều
thầy
chỉ
bảo.
Ông
Năm
Châu
dặn:
“Người
ta
nghèo
có
chén
đậu
hũ
mời
ăn,
mình
phải
ngồi
ăn,
rồi
cám
ơn
người
ta,
không
được
chối.
Một
cái
vé
cũng
là
một
sự
ủng
hộ.
Trong
cuộc
sống
phải
gương
mẫu,
ăn
mặc
nói
năng
cũng
vậy,
người
ta
thấy
mình
ăn
nói
hay
trên
sân
khấu
thì
cũng
phải
thấy
như
vậy
ngoài
đời”.
Cô
cũng
nói
rằng
mỗi
thời
lại
có
cái
khác
nhau.
Bây
giờ
lúc
hóa
trang
vẫn
nghe
điện
thoại
di
động.
Trước
kia,
kịch
bản
phải
đặt
trước
mắt,
vừa
hóa
trang
vừa
đọc
tuồng,
chuẩn
bị
trước
tâm
trạng.
“Bây
giờ
vừa
hóa
trang
vừa
nói
chuyện,
nên
đến
khi
chạy
ra
diễn
mặt
vẫn
còn
cười
như
đang
nghe
điện
thoại
vậy”.
Cô
lại
than
phiền
người
diễn
bây
giờ
thường
thêm
vào
vài
ba
câu,
nhiều
khi
không
ăn
nhập
gì
với
kịch
bản.
“Trước
khi
coi
tác
giả
hơn
cha
mẹ,
thấy
mặt
ông
buồn
thì
lo
quá,
vì
sao
tác
giả
lại
quạu
thế
kia.
Có
khi
tập
tuồng
quên,
bị
ông
tác
giả
lên
sân
khấu
uýnh
bốp
bốp,
cầm
kịch
bản
xé
luôn.
Bây
giờ
có
hơi
dài
thì
thêm
lời
vào
hát
cho
dài,
tự
động
thêm
vô.
Riêng
Út
không
dám.
Cô
Út
cũng
nói
nghề
cải
lương
giờ
thù
lao
không
bằng
xưa,
đó
là
cái
khó
cho
các
nghệ
sĩ
trẻ.
Trước
kia,
có
năm
Út
Bạch
Lan
hợp
đồng
lương
năm
là
hai
triệu
đồng,
3
triệu
đồng,
còn
hãng
đĩa
ký
riêng
chừng
1
triệu
đồng
nữa,
mà
lương
người
bình
thường
chừng
mấy
trăm
đồng
thôi.
Song
cô
Út
Bạch
Lan
cũng
tâm
sự
rằng:
“Út
sinh
ra
đã
vất
vả
rồi,
nên
không
coi
đồng
tiền
là
quan
trọng.
Trước
kia,
mỗi
khi
ký
hợp
đồng
thì
không
phải
nơi
nhiều
tiền
mà
tui
ký,
phải
chọn
nơi
nơi
người
ta
dạy
dỗ
mình
tiến
bộ
để
ký
thì
nghề
nghiệp
của
mình
mới
mỗi
ngày
thêm
tiến
bộ,
hát
không
phụ
lòng
người
đợi
nghe
mình”.
Nghệ
sĩ
Út
Bạch
Lan
nói
người
nghệ
sĩ
bây
giờ
diễn
ước
lệ
quá
nhiều.
Hát
bằng
tưởng
tượng.
Hồi
trước
cảnh
bờ
sông
thì
sân
khấu
có
vẽ
cảnh
bờ
sông,
cảnh
đèn
leo
lét.
Nhà
nghèo
thì
vẽ
lu
nước
gáo
dừa,
có
khi
thò
tay
múc
nước
nhiễu
ra.
Còn
giờ
người
nghe
cứ
phải
tưởng
tượng
ra
bờ
sông,
người
diễn
thì
tưởng
tưởng
cảnh
múc
nước,
diễn
cảnh
uống
nước.
Cô
Út
Bạch
Lan
nói:
“Hồi
trước
diễn
cảnh
múc
nước
thì
múc
ra,
uống
luôn.
Nước
sạch
uống
được
luôn.
Uống
xong,
lại
hát.
Khán
giả
rất
thích”.
Cô
lại
kể
hồi
trước
trên
sân
khấu
đốt
lửa
hát
luôn,
để
đám
cháy
xa
xa
không
cho
cháy
phông
màn,
giờ
sợ
cháy,
không
ai
dám
đốt
lửa.
Cứ
tưởng
tượng
ra
có
lửa
mà
sân
khấu
không
có
gì
hết.
“Út
muốn
hát
một
vài
đêm
trong
sân
khấu
có
lửa
như
thế.
Khán
giả
khỏi
phải
suy
nghĩ,
ai
cũng
thấy
mình
sống
trong
khung
cảnh
sống
động”.
Cô
ước:
“Nếu
có
tiền,
tui
dựng
vài
vở
theo
lối
xưa,
tui
diễn
vài
lần
rồi
tặng
vở
cho
các
bạn
trẻ
cứ
vậy
mà
diễn
tiếp
để
người
xem
sống
lại
trong
những
vở
cải
lương
ngày
trước
của
chúng
ta”.
12/2015
Trần
Nguyễn
Anh
NSƯT
Út
Bạch
Lan
an
nhàn
tuổi
"xế
chiều"!
"Sầu
nữ"
Út
Bạch
Lan,
80
tuổi,
chia
sẻ
may
mắn
được
Tổ
nghiệp
thương,
tuổi
"xế
chiều"
của
bà
không
long
đong,
lận
đận
như
một
số
đồng
nghiệp
khác.
Hiện
bà
gắn
bó
với
nghề,
dìu
dắt
nghệ
sĩ
trẻ
và
tích
cực
công
việc
từ
thiện.
NSƯT
Út
Bạch
Lan
và
NS
Cao
Mỹ
Châu
trong
bài
ca
cổ
Xuân
đất
khách
(soạn
giả
Viễn
Châu)
NSƯT
Út
Bạch
Lan
sống
ở
tầng
1
chung
cư
thuộc
đường
Trần
Hưng
Đạo,
quận
1,
TP
HCM.
Bà
có
một
căn
phòng
nhỏ,
trên
vách
treo
đầy
những
bức
ảnh
chụp
cùng
mẹ,
cùng
GS-TS
Trần
Văn
Khê
và
soạn
giả
Kiên
Giang,
Huy
Sắc…
những
người
mà
bà
đã
hàm
ơn
rất
nhiều
trong
cuộc
đời
cũng
như
trong
nghệ
thuật.
Ăn
chay
trường
gần
40
năm,
bà
giữ
thói
quen
đọc
kinh,
niệm
Phật
mỗi
buổi
sáng.
Mỗi
lúc
đi
từ
thiện
bà
thường
chỉ
ngồi
xe
đến
điểm
dừng,
rồi
sau
đó
cùng
các
thành
viên
trong
nhóm
đi
bộ
đến
điểm
phát
quà.
Gần
đây
nhất,
bà
đi
cùng
các
nghệ
sĩ
CLB
Sân
khấu
Lạc
Long
Quân
đến
Bình
Chánh,
trao
tặng
quà
cho
trẻ
em
mồ
côi
ở
chùa
Từ
Hạnh.
“Cuộc
sống
"về
chiều"
của
tôi
an
nhàn
lắm!
Tôi
thích
đi
từ
thiện,
hát
ở
chùa,
mang
niềm
vui
đến
những
mảnh
đời
cơ
nhỡ.
Vì
bản
thân
tôi
mồ
côi
cha,
được
mẹ
nuôi
lớn
bên
hông
chợ,
ngủ
trên
thớt
thịt.
Tuổi
thơ
tôi
là
mỗi
ngày
phụ
người
trong
chợ
bán
chanh,
bán
ớt.
Rồi
may
mắn
mỉm
cười
khi
tôi
gặp
nhạc
sĩ
Văn
Vĩ,
cùng
phận
nghèo,
khi
đấy
anh
ấy
lượm
được
cây
đờn
guitar
cũ,
người
ta
bỏ
trong
chợ,
chỉnh
sửa
lại
rồi
tập
đờn
vọng
cổ.
Có
được
cây
đờn,
hai
anh
em
đờn
ca
suốt
và
nhờ
vậy
tiếng
lành
đồn
xa,
tôi
được
giới
thiệu
ca
trong
đài
phát
thanh.
Nhớ
lắm,
những
ký
ức
không
quên
được!
Giờ
đây,
khi
"về
chiều",
thấy
ai
cơ
nhỡ,
mồ
côi
cha,
tôi
đều
thương
và
sẵn
lòng
giúp
đỡ!”
–
NSƯT
Út
Bạch
Lan
nói.
NSƯT
Út
Bạch
Lan
trong
lần
hội
ngộ
với
NS
Ngọc
Nuôi
và
Thành
Được
tại
Mỹ
Bà
tâm
sự
giờ
đây
có
thời
gian
rỗi,
ngồi
một
mình,
bà
lại
nhớ
về
người
mẹ
quá
cố:
"Mỗi
khi
diễn
vai
người
mẹ
trong
vở
“Mẹ
mãi
trong
đời
con”,
tôi
lại
nhớ
mẹ
cồn
cào!
Bà
khổ
cực
cả
đời,
lúc
về
già,
đôi
chân
yếu
vẫn
muốn
được
đi
cùng
đến
rạp
hát
xem
tôi
diễn”.
Hiện
không
còn
nỗi
lo
về
gia
đình,
về
con,
NSƯT
Út
Bạch
Lan
tập
trung
vào
việc
đào
tạo,
dìu
dắt
các
nghệ
sĩ
trẻ
theo
nghề
và
tham
gia
nhiều
hoạt
động
từ
thiện.
Niềm
vui
của
"phận
tằm"
là
được
"nhả
tơ"
dù
tuổi
cao,
sức
yếu
và
may
mắn
bà
vẫn
còn
được
đứng
trên
sân
khấu,
phục
vụ
khán
giả
thân
thương.
NSƯT
Út
Bạch
Lan
và
NS
Thành
Được
đã
từng
là
đôi
bạn
diễn
ăn
ý,
được
khán
giả
yêu
mến
qua
nhiều
tác
phẩm
sân
khấu
cải
lương
Hàng
trăm
vai
diễn
của
NSƯT
Út
Bạch
Lan
đã
tạo
dấu
ấn
cho
sự
nghiệp
nghệ
thuật
của
bà.
Khán
giả
nhớ
nhất
là
các
vai
người
mẹ
trong
các
vở: Tấm
lòng
của
biển,
Con
gái
chị
Hằng,
Bình
Tây
Đại
Nguyên
Soái,
Người
ven
đô,
Nửa
đời
hương
phấn,
Mẹ
mãi
trong
đời
con,
Đường
tình
vạn
nẽo,
Kim
Vân
Kiều,
Nửa
bản
tình
ca,
Khúc
hát
đoạn
tình,
Trăng
liễu
đào
mây,
Bóng
hồng
nơi
am
vắng,
Khúc
hát
dưới
trăng,
Sầu
biệt
ly…
Thời
gian
năm
1976
đến
1986
bà
làm
trưởng
đoàn
cải
lương
Long
An,
thời
điểm
này
bà
đã
dìu
dắt,
nâng
đỡ,
chỉ
dạy
các
nghệ
sĩ
trẻ
để
họ
phấn
đấu
cho
sự
nghiệp
nghệ
thuật,
trong
đó
có
ba
nghệ
sĩ
đã
được
nhà
nước
trao
tặng
danh
hiệu
nghệ
sĩ
ưu
tú:
Mỹ
Thu,
Phương
Hồng
Thủy,
Ngân
Vương.
Hiện
nay
bà
cùng
với
nghệ
sĩ
Tô
Châu,
Thanh
Sử,
Lý
Thu…tổ
chức
nhiều
chuyến
đi
từ
thiện,
làm
việc
nghĩa
cho
cuộc
đời
và
cho
sân
khấu.
Bà
gắn
bó
với
CLB
Sân
khấu
Lạc
Long
Quân,
diễn
các
vai
bà
mẹ
trong
các
vở
kịch
ngắn,
các
vở
cải
lương
diễn
tại
sân
khấu
Sen
Hồng,
để
truyền
nghề
cho
diễn
viên
trẻ.
NSƯT
Út
Bạch
Lan
và
những
mãnh
đời
bất
hạnh
(ảnh
chụp
tại
Trung
tâm
Điều
dưỡng
tâm
thần
Tân
Định,
Bình
Dương)
Bài
và
ảnh:
Thanh
Hiệp
Ý kiến bạn đọc