Cố soạn giả Ngọc Linh với một cấu trúc đẹp trong vở Muôn Dặm Vì Chồng

Là vở cải lương đề tài lịch sử, thể tài bi lạc quan, là một trong bốn vở thành công của ông Ngọc Linh ở đề tài này, mà ông đã viết từ năm 1980 – 1987. Riêng “Muôn dặm vì chồng” tác giả đã nhấn mạnh ở lớp bà Nguyễn Thị Tồn vượt suối trèo non ngàn dặm, để đến kinh kêu oan cho chồng là Bùi Hữu Nghĩa (quan tri phủ Trà Vang - tỉnh Vĩnh Long). Lớp diễn Bà Tồn gặp Quan Bộ lại Thượng Thư có thể xem là lớp hay nhất trong vở, được công chúng nhớ đến nhiều nhất, cũng là lớp đẩy cao trào kịch lên đến đỉnh điểm và chuyên chở toàn bộ chủ đề tư tưởng của vở diễn. Sự thành công trước tiên là tác giả đã hoàn chỉnh các yếu tố xây dựng kịch bản, với cơ bản đó vở diễn không chỉ kéo dài tuổi thọ một thời trên sân khấu Văn Công, mà còn tiếp tục ghi những chiến công sau này: HCV (đài TH TPHCM), Liên hoan sân khấu truyền hình toàn quốc (1990), huy chương bạc (đài TH Đồng Nai), Liên hoan sân khấu truyền hình toàn quốc (1998)...Cái hay của lớp này, ngoài thủ thuật biên kịch, xây dựng tâm trạng nhân vật ở hoàn cảnh bi kịch cao trào, tác giả còn chọn giai điệu âm nhạc cấu trúc rất độc đáo.

Lớp này nằm ở cảnh 4 của vở, chỉ gói gọn trong 2 điệu: Ngựa ô Bắc, lớp Xế xảng và 2 câu vọng cổ (5 và 6). Điệu Ngựa ô Bắc là bản vắn nằm trong nhóm bài bản cải lương, nhưng mang âm điệu của hơi Bắc, có ba “mô” và nhiều nhịp ngoại. Có tính chất mạnh mẽ và gay gắt, thường dùng trong những tình huống tâm lý nhân vật bị ức chế hoặc lúc tự phụ kêu căng, nhưng lại tự sự để phân trần tâm sự. Lúc này Thạch Loan đè nén sự uất ức của mình bênh vực cho bà Tồn, kể lại cho quan Thượng thư nghe về việc Bá Hộ Vinh, cha con Bố Chánh Truyện đàn áp dân lành, đút lót cho Trương Văn Quyển và tổng đốc Vĩnh Long ..Xế Xảng và lớp ngắn (3 câu) trong bản Văn Thiên Tường, là bài bản nằm trong điệu thức oán nhưng là oán phụ, tính chất của nó bi, thường được sử dụng trong hoàn cảnh nhân vật có tâm trạng bức xúc bi thương, để than vãn và kể lể...lúc mà quan Thượng thư như không còn cách chi giúp bà Tồn , vì một chút lòng nhân an ủi bà, quan Thượng thư ban bố cho bà ít tiền để làm lộ phí trở về Nam. Bấy giờ bà Tồn (NS Mỹ Châu) nghẹn ngào, dồn nén đau thương tột cùng than thở trong tuyệt vòng , Mỹ Châu ém hơi nói đứt quãng “Đại nhân....trời ơi...ơi hỡi...phu quân ơi...”, tức là kéo nhỏ giọng ngân hơi rồi nhấn chữ “cống” của Xế xảng (ơi hỡi), nghe bi thương não ruột, khiến tâm trạng người kiến diện phải mền lòng...Tác giả kịch bản đã đưa Xế Xảng lúc này thật là tuyệt vời. Bà Tồn không nhận tiền ban bố của quan Thượng Thư, thái độ của bà đã làm cho quan sững sờ “ta thật lòng muốn giúp phu nhân mà. Phu nhân còn muốn gì nữa?”. Bà Tồn tiếp tục tự sự than vãn để minh oan bằng lời lẽ đầy thuyết phục qua 2 câu vọng cổ 5 và 6, vọng cổ là hơi Nam – oán nhưng lại rộng đường tự sự ở các tính cách : hỉ - nộ - ái - ố...nó hoàn cảnh vào tình cảnh kịch và ngôn ngữ của tác giả , điều đó đã được ông Ngọc Linh dồn tâm tình của mình vào nhân vật để nhấn ở lớp này, làm cho phẩm giá chịu thương chịu khó của người phụ nữ Nam Bộ qua hình ảnh nhân vật Nguyễn Thị Tồn trở nên tiêu biểu hơn.

Ông Ngọc Linh không phải là nhạc sĩ cải lương , cũng không xuất thân từ giới nhạc tài tử, ông là nhà văn chuyên viết tiểu thuyết và ký giả kịch trường từ những năm của thập niên 50, sau đó viết kịch bản cho kịch nói, phim truyện và ông cũng tự học hỏi để viết cải lương...Ở loại hình nào ông cũng đã để lại khá nhiều tác phẩm giá trị, điều này NSND - đạo diễn Huỳnh Nga đã nói “ Tác phẩm của Ngọc Linh luôn mang tính hấp dẫn và tuổi thọ kéo dài, có khi trên mấy chục năm. Ngoài tính chân thật vốn có của tác phẩm, kỹ thuật viết tiểu thuyết và viết kịch bản sân khấu của anh đã đạt đến một trình độ khá cao”. Ở ông có thể thấy vốn sống phong phú từ cuộc sống từng trải với nghề với đời, sinh ra ở miền Tây (Cà Mau), học hành ở Vĩnh Long, làm nghề ở Sài Gòn , đặc biệt là tiếp cận với nhiều thế hệ nghệ sĩ tài danh ...tức là đã sống trong nghề. Chính lớp này như thế, từ điệu Ngựa Ô Bắc gây xung đột để phát triển đến cao trào ở lớp Xế Xảng đầy nổi bức xúc ngổn ngang của nhân vật, tạo tình huống cho NS Mỹ Châu vô hai câu vọng cổ ngọt ngào, vừa bộc lộ nổi niềm của bà Tồn, lại vừa thích hợp với giọng buồn buồn “Dây xề đậy” riêng biệt của NS Mỹ Châu, các yếu tố nghệ thuật được nhuận sắc đậm chất ca – kịch.

ĐỖ DŨNG