TÁC PHẨM DỰ CUỘC THI NGHỆ THUẬT TUỒNG VÀ DÂN CA KỊCH CHUYÊN NGHIỆP TOÀN QUỐC 2013 CỦA NHÀ HÁT NGHỆ THUẬT HÁT BỘI TPHCM : TỬ HÌNH KHÔNG ÁN TRẠNG

Vở diễn tái hiện sinh động một giai đoạn lịch sử nhiều biến động của nước ta: loạn 12 sứ quân và Đinh Bộ Lĩnh đã bình định thiên hạ, thống nhất đất nước mở ra triều đại nhà Đinh oai hùng nhưng ngắn ngủi (vẻn vẹn 12 năm). Tác phẩm không chọn khai thác sự lẫy lừng của người anh hùng mà xoáy sâu vào bi kịch của triều đại hay của chính con người trong xã hội biến loạn: đều là “nạn nhân” của “tham vọng – quyền lực”. Cốt truyện kịch tính nhưng Tử hình không án trạng không đơn thuần là một tuồng truyện mà điểm thu hút nhất chính là tác giả đã xây dựng được những nhân vật dày dặn cá tính với  nội tâm phong phú, tâm tư tình cảm riêng – những dạng nhân vật dễ bắt gặp trên sân khấu kịch hơn là tuồng truyền thống. Có thể nói các vai diễn hay được thể hiện bởi những nghệ sĩ “nhà nghề” đã làm nên một vở diễn hay.

NS Đông Hồ vai Hồng Hiến và NS Minh Khương vai Lê Hoàn


NS Linh Phước vai Ngô Nhật Khanh) và NS Quê Hương vai Công Chúa Lan Dung

Khi nhân vật Ngô Nhật Khánh có vẻ được chăm chút quá nhiều, bạn diễn rất dễ trở nên mờ nhạt. Nhưng nghệ sĩ Quế Hương với gương mặt khả ái, dáng điệu lả lướt, chất giọng trong trẻo, nũng nịu và nét diễn tự nhiên, giàu xúc cảm đã khiến nàng công chúa Lan Dung đáng thương không hề “lép vế” mà rất “ăn rơ” cùng phò  mã Ngô Nhật Khánh làm nên lớp diễn đậm chất bi kịch.

*Đinh Tiên Hoàng – ông vua cô đơn và người cha bất hạnh: vai Đinh Tiên Hoàng chỉ có thể dành cho NSƯT Linh Hiền. Không phải vì anh là kép chánh mà liệu ai có thể “lấy nước mắt” khán giả như cách anh khóc, cách anh nức nở trong lời ca – “đặc quyền” chỉ dành cho… “kép đẹp”, nhất là khi người đó lại sở hữu một chất giọng trầm ấm, truyền cảm và khả năng “ca trong diễn, diễn trong ca” thuộc hàng thượng thừa? Lớp diễn cha con Đinh Tiên Hoàng – Đinh Liễn cùng uống rượu, ngắm trăng, trò chuyện và gục chết bên nhau vì bị đầu độc là “đắt” nhất. Ở đây, vị hoàng đế quyền uy đã nhường chỗ cho một  người cha. Ông thú nhận: trước khi có được chiếc ngai vàng, ông rất muốn làm vua. Nhưng lúc đã đường hoàng ngồi lên đó thì lại “chỉ muốn làm dân” nhất là khi nhận ra quyền lực của mình đang làm hại các con (Hạng Lang bị chính anh trai là Đinh Liễn giết, công chúa Lan Dung chết dưới tay chồng cũng vì tham vọng quyền lực). Xót xa hơn khi ông là vua nắm quyền tối thượng mà hoàn toàn bất lực không ngăn được thảm trạng. Cái cách Đinh Tiên Hoàng – Linh Hiền bật cười và đau xót thốt lên: “hóa ra nhiều người rất muốn làm vua!” khi ngộ ra mình và con trai cũng phải nhận kết cục bi thảm thực sự đánh động tâm can người xem.

Một người có thể vì tham vọng mà sát hại em mình như Đinh Liễn đúng lý phải có nhiều cái để thể hiện. Thế nhưng dường như đã đặt qua nhiều tâm tư vào Đinh Tiên Hoàng mà tác giả có phần lơ là người con. Giá như Đinh Liễn có thêm vài câu thoại để “tự biện hộ”, bộc lộ tâm tư thì lớp diễn sẽ càng thêm hoàn chỉnh.

NSUT Linh Hiền vai Đinh Tiên Hoàng và NS Bảo Châu vai Đinh Liễn

*Đỗ Thích – nạn nhân của thời cuộc: tác giả đã khai thác nhân vật “ô danh” trong chính sử vì tội thí chúa này theo góc nhìn hoàn toàn mới: Đỗ Thích là tướng tâm phúc từng “vào sinh ra tử” với vua Đinh, là người duy nhất có cái nhìn tỉnh táo về sức mạnh ghê gớm của quyền lực, cũng như cảm nhận được “mầm họa” kề bên nhà vua. Đáng tiếc ông lại quá chính trực và không hề có tham vọng dĩ nhiên không thể tồn tại trong “cuộc chiến quyền lực” mà trở thành “tốt thí” cho âm mưu chốn cung đình. NSƯT Hữu Danh với vóc dáng cao lớn, mạnh mẽ, phong thái đĩnh đạc đã dựng nên một hình tượng Đỗ Thích chính nhân quân tử thật sống động.

Sánh đôi cùng Đỗ Thích – Hữu Dnh là NSƯT Ngọc Nga với chất giọng trầm, khỏe và nét diễn cứng cỏi (rất gần những vai đào võ sở trường của chị) đã thể hiện sinh động vai người vợ luôn thấu hiểu chồng, cũng là người phụ nữ sắc sảo khi nhìn ra nhiều điều ẩn sau “màn kịch” vụng về về “tội trạng” của chồng mình.

*Hồng Hiến – kẻ chủ mưu: là mưu sĩ người Tống theo hầu Lê Hoàn, nổi tiếng với sở học uyên thâm, cơ trí hơn người và khả năng đoán biết hậu vận. Nhìn được nhà Đinh không nối được 2 đời, Hồng Hiến đã đi nhiều nước cờ làm rối loạn triều đình cũng như “đạo diễn” việc hạ độc cha con vua Đinh, mở đường cho chủ nhân Lê Hoàn lên nắm quyền. Vai diễn này dĩ nhiên thuộc về nghệ sĩ Đông Hồ với nét diễn linh hoạt, sắc sảo luôn biết cách để… bị ghét (và không bao giờ để mình mờ nhạt, dù là đứng cạnh vai chính) mà không cần phải viện đến điệu bộ hay sự cường điệu.

Nghệ sĩ Minh Khương đã có nhiều cố gắng để làm nên một Lê Hoàn trẻ tuổi và xốc nổi, tuy nhiên nếu được khai thách sâu thêm thì nhân vật sẽ đầy đặn, “hấp dẫn” hơn hẵn.

Ngoài ra, những nhân vật khác đều “đúng người đúng vai”: Vai Dương Thị, mẹ của Ngô Nhật Khánh, người vợ chấp nối của vua Đinh, không có nhiều đất diễn nhưng nghệ sĩ Thanh Trang với giọng ca vang khỏe, đầy truyền cảm vẫn tạo nên điểm nhấn khó quên cho nhân vật. Tương tự, Dương lệnh công lại là một vai quá nhẹ nhàng với một nghệ sĩ có lực diễn mạnh như NSƯT Hữu Hòa. Tập thể còn lại dù chỉ vào vai tì nữ, quân sĩ xuất hiện thoáng qua nhưng đều thể hiện tính chuyên nghiệp cao tạo sự gắn kết toàn vẹn làm nên một vở diễn hoàn chỉnh.

Tử hình không án trạng thực sự là một vở lịch sử đáng xem của sân khấu TP.HCM nhiều  năm qua. Và cũng như các tác phẩm lịch sử khác đang “lưu kho” của Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM cần được đến với công chúng nhiều hơn nhất là khán giả trẻ vì “học sử” qua nghệ thuật bao giờ cũng “dễ cảm” hơn.

Bài : CHIÊU VÂN - Ảnh : Silver