Móng rùa, biểu hiệu của đoàn cải lương Thăng Long-Huỳnh Thái

Ðệ nhứt danh ca miền Bắc, nghệ sĩ Huỳnh Thái. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)

Trong thời gian đoàn ăn tập, ban giám đốc đoàn Thăng Long-Huỳnh Thái lại nảy ra sáng kiến phát động quảng cáo rầm rộ cho sân khấu mình, bằng cách tổ chức những đại nhạc hội quanh các rạp lớn đô thành để giới thiệu thành phần đào kép, chủ trương, đường lối của sân khấu mới này.

Ðoàn đã bắt đầu mở màn chiến dịch tại rạp Moderne ở Tân Ðịnh, sau đó đi qua các rạp khác nữa. Ban ngày tập tuồng, ban đêm đi làm đại nhạc hội, nhóm nghệ sĩ Thăng Long tỏ ra nỗ lực thiết thực để tranh thủ cho cái sống của anh em và quảng cáo mạnh cho bảng hiệu.

Với thành phần nghệ sĩ nửa Nam nửa Bắc, sách lược dung hòa nghệ sĩ Bắc-Nam được Huỳnh Thái áp dụng cho chương trình của anh trước nhứt, rồi sau đó người ta thấy mới đến ông Bầu Long chủ nhân các đoàn Kim Chung.

Ðoàn Thăng Long-Huỳnh Thái ra đời gây ít nhiều tiếng vang, nhưng “một con én không làm nổi mùa Xuân,” hay móng rùa vô Nam không còn linh thiêng, nên tên bảng hiệu Thăng Long-Huỳnh Thái mờ dần theo năm tháng, chỉ còn lại kỷ niệm trong làng ca kịch.

Rồi biến cố Tết Mậu Thân, cũng cùng chung số phận với bao nhiêu gánh hát khác, đoàn Thăng Long-Huỳnh Thái phải chịu rã gánh, và trong cái cảnh khốn đốn không còn hát xướng đó, ông lại bị bệnh phổi nặng và qua đời năm 1970 trong hoàn cảnh nghèo nàn cơ cực.

Lúc đưa Huỳnh Thái ra nghĩa trang, trong số thân hữu đưa đám có người lên tiếng:

– Ðúng là Huỳnh Thái sinh Bắc tử Nam.

Dù là đám ma buồn thảm, mọi người cùng cười, người khác lại nói:

– Ðất nước đang chia đôi, không lẽ Huỳnh Thái bay về Bắc để mà chết ngoài đó.

Nói về Huỳnh Thái thì người ta lại không quên anh là một cây ca đất Bắc về Nam trong đợt nghệ sĩ di cư, được khán thính giả miền Nam theo dõi nhiều nhứt, tài ca cổ nhạc miền Nam của Huỳnh Thái khiến khán thính giả sành điệu đặt anh trước những danh tài miền Bắc như: Sáu Kế, Ngọc Toàn, Sĩ Toán, Quang Hữu…

Nếu ở trong Nam có đệ nhứt danh ca Út Trà Ôn, thì ở ngoài Bắc cũng có đệ nhứt danh ca Huỳnh Thái được khán giả Hà Nội, Hải Phòng mến mộ nổi tiếng một thời. Năm 1954 theo đoàn Kim Chung vào Nam, cộng sự khá lâu với đoàn này, mỗi ngày có mặt trình diễn trên sân khấu rạp Aristo, và hằng tuần lên ca trên đài phát thanh Sài Gòn, kể từ đó làn hơi ca độc đáo của danh ca miền Bắc quen dần với khán thính giả trong Nam.

Cùng thời với hàng nghệ sĩ tên tuổi miền Bắc như: Kim Chung, Bích Hợp, Ngọc Toàn, Quang Hữu, Phúc Lai… Huỳnh Thái đã trải qua lắm cuộc thăng trầm trong kiếp đời nghệ sĩ. Lúc còn hoạt động ở ngoài Bắc Huỳnh Thái từng dựng lên một đoàn hát, hợp tác với đào thương Bích Hợp vào thời kỳ khói lửa bao trùm đất nước (chiến tranh 1945-1954).

Rồi thời thế đẩy đưa đoàn đoàn hát tan rã, Huỳnh Thái gia nhập đoàn Kim Chung lúc đoàn này vô Nam. Riêng Bích Hợp cầm cự điều khiển đoàn Bích Hợp vào đến Sài Gòn thì rã gánh tại đây. Sau đó Bích Hợp cũng đầu quân cho Kim Chung, hát đóng cặp với nghệ sĩ Kim Nguyên người Cần Giuộc, Long An. Cặp đào kép Bắc Nam này cũng làm say mê khán giả mộ điệu một thời.