Thốt Nốt, Cần Thơ tự hào là quê hương của cố soạn giả Mộc Quán - Nguyễn Trọng Quyền, bậc Hậu Tổ của cải lương. Tiếp nối truyền thống ấy, phong trào đờn ca tài tử ở Thốt Nốt hiện phát triển mạnh, tạo dấu ấn riêng. Ði đầu phải kể đến Câu lạc bộ (CLB) Ðờn ca tài tử Thốt Nốt, thuộc Trung tâm Văn hóa - Thể thao quận Thốt Nốt.

Buổi sinh hoạt của CLB Đờn ca tài tử Thốt Nốt. Ảnh: HOÀNG KHÁNH

Đã thành lệ, cứ tối thứ bảy hằng tuần, Khu tưởng niệm soạn giả Mộc Quán - Nguyễn Trọng Quyền (phường Trung Kiên, quận Thốt Nốt) lại rộn vang tiếng đờn lời ca. Hàng chục nghệ nhân, người mộ điệu quây quần bên bình trà nóng, thả lòng cùng cung bậc tài tử. CLB Đờn ca tài tử Thốt Nốt từ đó tạo thành điểm hẹn tri âm. Điểm lạ ở mỗi kỳ sinh hoạt của CLB này là phần trả bài. Nếu như tuần trước, Ban Chủ nhiệm đưa ra một bài bản như Ngũ đối hạ, Long Ngâm, Long đăng… và hướng dẫn cách ca sao cho hay, cho mùi thì tuần này lần lượt từng người lên thể hiện lại bài bản cho những nghệ nhân lão luyện góp ý, tu chỉnh. Đây cũng là cách làm hay và hiếm có trong các CLB đờn ca tài tử, góp phần gìn giữ căn bản của di sản.

Ông Hà Duy Nhựt, chủ nhiệm CLB, cho biết: CLB được thành lập hơn 5 năm qua nhưng hoạt động đều tay và thu hút đông người tham gia là từ khi Khu tưởng niệm soạn giả Mộc Quán được đưa vào hoạt động. Ở đây, âm thanh, ánh sáng, địa điểm sinh hoạt chất lượng, ổn định. Hiện, CLB có đến hơn 50 thành viên, trong đó có khoảng 20 người ca hay, 10 người đờn giỏi, số còn lại đang học hỏi thêm. Số lượng thành viên của một CLB như thế thật lý tưởng, nhất là nghệ nhân đờn - vấn đề nan giải trong việc bảo tồn đờn ca tài tử hiện nay. CLB đờn ca tài tử Thốt Nốt hiện có những ngón đờn hay như Dương Văn Kình (ghi-ta), Long Hồ (đờn tranh), Phước Huy (sến)…

"CLB trực thuộc Trung tâm Văn hóa - Thể thao quận nên chúng tôi muốn hướng đến nâng cao chất lượng, giúp người chơi hiểu tận tường về bài bản, nhịp nhàng, đúng chất đờn ca tài tử"- ông Hà Duy Nhựt nói. Thành công của CLB thời gian qua là đã vun bồi tình yêu tài tử cho thế hệ trẻ. Dù là thành viên chính thức hay vì yêu đờn ca mà đến thì nhóm bạn trẻ đã giúp tạo nên sức sống cho di sản. Đó là bé Bảo Ngọc, mới học lớp 4, nhưng ca tài tử chững chạc, nắn nót; hay là em Nhật Vy, học lớp 11, vốn hát nhạc bolero hay nhưng sau những buổi sinh hoạt đã bị cung bậc xàng xê chinh phục… Nhật Vy nói: "Tham gia sinh hoạt đờn ca tài tử, em hiểu hơn nét đẹp của âm nhạc cổ truyền, yêu quý truyền thống quê hương đất nước". Một câu chuyện khác là ông Dương Văn Kình, tay đờn có nghề trong CLB, đã đào tạo ra nhiều học trò, trong đó có cháu ruột của ông là anh Dương Hữu Phước. Với ông Kình, mỗi một người trẻ chịu học đờn ca tài tử là niềm vui, nên ông gắng công truyền nghề.

Ở CLB này, mỗi buổi sinh hoạt người ta lại thấy có nhiều cặp vợ chồng cùng dắt dìu nhau tham gia rồi góp chung lời ca tiếng hát. Nhiều người yêu thích đờn ca tài tử ở Nông trường Sông Hậu (Cần Thơ), Châu Đốc, An Phú (An Giang)… cũng thường đến khu tưởng niệm giao lưu vì họ tìm thấy ở đây những tài tử tri kỷ. Thành viên của CLB có người đoạt giải tại Liên hoan giọng ca Mộc Quán - Nguyễn Trọng Quyền vừa qua, nhiều người là lực lượng tài tử nòng cốt cho các cuộc "đem chuông đi đánh xứ người" của quận Thốt Nốt. 

Ðăng Huỳnh

Mấy chục năm theo nghề, giờ đã là Nghệ nhân ưu tú (NNƯT), nghệ nhân Hoàng Lưỡng (đang công tác tại Trung tâm Văn hóa TP Cần Thơ) không khỏi xúc động khi nhớ lại hành trình đã qua. Ông cũng đúc kết rằng, đã theo nghiệp đờn ca, phải tạo cho mình nét riêng, không pha lẫn. 
Phóng viên Báo Cần Thơ có cuộc trò chuyện với NNƯT Hoàng Lưỡng.

NNƯT Hoàng Lưỡng. Ảnh: DUY KHÔI

Thưa NNƯT Hoàng Lưỡng, nhắc đến ông, nhiều người lại nói về chuyện ông từng lưu diễn tại Nhật Bản cách đây hơn 20 năm trước. Ông có thể kể về sự kiện này?

- Đó là vào năm 1997, tôi được cử đi công tác cùng đoàn quảng bá văn hóa - du lịch của Việt Nam sang nước Nhật. Nhiệm vụ của tôi là đờn tài tử phục vụ khách tham quan. Tôi chơi được nhiều nhạc cụ như ghi-ta phím lõm, đờn kìm, hạ uy di… nên khách tham quan thích lắm. Mình chọn bài bản nhỏ, bản xôm để tạo không khí vui tươi. Rồi tôi lại nghĩ ra chuyện mượn nhạc cụ truyền thống của các anh nhạc công người Nhật, thử đờn bài bản tài tử của mình. Đờn Nhật mà chơi nhạc tài tử - vậy mà “ăn”, người ta đến xem rất đông.

NNƯT Hoàng Lưỡng có ngón đờn ghi-ta phím lõm độc đáo, lại có phong cách riêng với những nét đột phá. Ông không sợ bị dân trong nghề phản ứng sao?

- Tôi cẩn thận nhưng không e sợ. Đã chơi nhạc tài tử là phải có nét riêng, bản sắc riêng, nếu không thì ai cũng giống ai, có gì là độc đáo. Với tôi, đờn ca là ngẫu hứng, dĩ nhiên trong chuẩn mực của đờn ca tài tử, không lai căng, mất gốc. Nghĩa là, nhịp nhàng, lòng bản có sẵn nhưng phải “thêm hoa thêm lá” khi đờn, phải phóng khoáng và không theo khuôn mẫu có sẵn. Bài mình đờn phải không giống ai và càng không lặp lại chính mình, tôi luôn nhắc mình như vậy.

Cũng có khi người này người khác nói tôi “ngông” hoặc đờn trật, nhưng không sao, mình cứ chọn cách làm nghề của riêng mình.

Bây giờ đã là NNƯT, ông nghĩ sao về nghiệp đờn ca của mình?

- Điều đầu tiên là tôi vui lắm, đó là vinh dự của một người làm nghề!

Nhìn lại nghiệp đờn ca của mình, tôi thấy thật sự là được “Tổ đãi”. Tôi từng có một thời ấu thơ đi buôn gánh bán bưng, dành tiền học đờn; rồi trôi nổi qua nhiều đoàn cải lương lớn nhỏ. Nhưng nhớ nhất, nhớ hoài là thời gian hơn chục năm bỏ đờn qua làm nghề lái heo. Thời đó kinh tế gia đình khó khăn quá, theo nghề đờn chỉ có nước chết đói, nên chọn nghề lái heo. Cái cảm giác bỏ dây đờn cầm dây trói heo nó khủng khiếp lắm, buồn khổ lắm, tới giờ tôi vẫn nhớ! Nhưng nghèo mà, biết phải làm sao.

Cũng nhờ anh em động viên, trong đó có anh Hai Lợi, hơn 10 năm sau tôi trở lại cầm đờn, sinh hoạt với anh em, máu nghề lại trỗi dậy, theo đuổi tới bây giờ. Nhiều khi rảnh, cầm cây ghi-ta phím lõm mà thầm thì: “Không bao giờ tao bỏ mày lần nữa đâu!”.Tôi nói với cây đờn mà cũng là nói với tôi như vậy!

Xin cám ơn NNƯT Hoàng Lưỡng!

ĐĂNG HUỲNH (thực hiện)