Trường Trung học VHNT Bình Định: Tích cực đào luyện lực lượng ca kịch bài chòi

1.

Thực hiện chỉ tiêu cho phép của UBND tỉnh và nhu cầu đào tạo của đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp (Đoàn Ca kịch bài chòi Bình Định), Trường Trung học VHNT Bình Định là cơ sở chịu trách nhiệm phối hợp tuyển chọn những lớp học sinh có năng khiếu đưa vào đào tạo mang tính hệ thống về chuyên môn.

Về hệ thống giáo trình, trong giai đoạn đầu (từ năm 1971 - 2004), Trường Trung học VHNT Bình Định đào tạo về chuyên môn chủ yếu dựa vào tài liệu biên soạn của cố NSƯT, nhạc sĩ Hoàng Lê: tập nhạc Dân ca Bài chòi và những sáng tác mới (được Ty VHTT Nghĩa Bình in năm 1978, 1982); bộ giáo trình gồm lý thuyết và thực hành hô hát bài chòi dùng giảng dạy cho khóa Trung cấp Diễn viên Ca kịch Bài chòi (khóa 1978 – 1981), một tập Lịch sử Ca kịch và âm nhạc Bài chòi (1984). Giai đoạn từ 2005 đến nay, từ chủ trương của Sở VHTT (nay là Sở VH,TT&DL), Trường đã tổ chức biên soạn bộ giáo trình đào tạo diễn viên, nhạc công bậc trung cấp nghệ thuật bài chòi mang tính hệ thống và đã đưa vào giảng dạy.

Nhiều thế hệ diễn viên của Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định được đào tạo từ Trường Trung học VHNT Bình Định. Ảnh: HOÀI THU

Đội ngũ giáo viên của nhà trường qua các thế hệ gồm có NSƯT Hoàng Lê, NSƯT Nguyễn Kiểm, NSƯT Cung Nghinh, NSƯT Hoài Ân, Trần Chức, Kim Việt, Kim Cúc; cùng đội ngũ truyền nghề không thể thiếu là những nghệ sĩ tài danh ở Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định. Tổng thể chương trình dạy hát cơ bản gồm  140 tiết học hát bài chòi, 60 tiết lý thuyết hô hát bài chòi, 100 tiết hát dân ca. Riêng bài chòi đưa vào đào tạo gồm có 6 làn điệu: Xuân nữ cổ, Xuân nữ mới, Xàng xê dựng, Xàng xê lụy, Nam xuân, Hò Quảng. Mỗi làn điệu được truyền dạy từ 4 - 5 bài mẫu và một số bài thể nghiệm.

2.

Dạy hát Bài chòi luôn đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, Bài chòi lẻ dạy trước, Bài chòi lớp (lớp kịch) dạy sau. Điệu bài chòi Xuân nữ mới được truyền dạy trước (trong khi nó là điệu phát triển đi sau điệu bài chòi Xuân nữ cổ) là bởi so với cách hô của điệu bài chòi cổ thì cách hát Xuân nữ mới xử lý luyến láy giản đơn, mềm mại, ít nhấn nhá, hát nẩy hơn; giai điệu thường hát chủ yếu ở âm khu trung. Điều này vừa để cho học sinh dễ dàng tiếp cận với điệu bài chòi ở mức đơn giản; vừa đảm bảo nguyên tắc phát triển dần dần tầm cử giọng của diễn viên (học sinh) đi từ thấp đến cao.

Phương pháp truyền dạy nghệ thuật bài chòi theo phương pháp truyền dạy chủ lực, là đào tạo theo lối truyền nghề, thị phạm mẫu, học bài bản mẫu. Khi truyền dạy, giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh thực hiện qua các bước cơ bản: Tập luyện thanh (bài luyện thanh dân tộc) nhằm phát triển âm vực giọng từ thấp đến cao; kỹ thuật cơ bản hát liền giọng, hát nẩy, hát sắc thái to, nhỏ và ngược lại. Tập luyện giọng điệu, giúp học sinh nắm vững cơ bản về các giọng điệu bài chòi và cách chuyển giọng từ nam sang nữ và ngược lại, cũng như các cách chuyển điệu giữa các làn điệu bài chòi. Dạy làn điệu mẫu để giúp học sinh nắm bắt đúng giọng điệu, đúng bậc và tăng phần nhạc cảm cho diễn viên. Hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu (thông qua môn học lý thuyết hô hát bài chòi và môn học hát mẫu) để ứng dụng vào các đoạn bài chòi thể nghiệm.

Nỗ lực thực hiện nhiệm vụ của Trường Trung học VHNT Bình Định đến nay đã được thể hiện qua 5 khóa đào tạo Ca kịch Bài chòi, với gần 200 diễn viên, nhạc công lành nghề cho các đoàn nghệ thuật ca kịch bài chòi chuyên nghiệp, biểu diễn phục vụ cho nhân dân cả nước, kể cả giới thiệu rộng rãi với bạn bè quốc tế. Một số ít được đưa về làm hạt nhân nòng cốt ở cơ sở, nhằm đẩy mạnh “làn sóng” bài chòi trong dân gian… Trong đó, có nhiều thế hệ diễn viên, nhạc công đã cống hiến  cho sự phát triển của nghệ thuật bài chòi Bình Định như  NSND Hoài Huệ; các NSƯT Hồ Thu, Tấn Hào, Thiên Chi, Vương Đạo, Hoài Nam, Băng Châu, Ngọc Rõ, Thùy Dung, Thanh Hải, Bạch Lan, Phương Phú, Ngọc Điệp… cùng gặt hái được những thành quả cao trong lao động nghệ thuật với những huy chương Vàng, Bạc qua các kỳ hội diễn, hội thi tài năng.