Nghệ sĩ tuồng phải bước nhiều “chân”

Để đến với cuộc thi, các đoàn phải chắt chiu, tằn tiện từng khoản chi tiêu cho nơi nghỉ, bữa ăn, phương tiện di chuyển... Tất cả cũng vì đời sống nhiều nghệ sĩ tuồng vẫn còn ở dưới mức trung bình...

Với hầu hết các nhà hát tuồng, các vở diễn lớn được dựng mỗi năm thường không thể bán vé trực tiếp cho khán giả. Ở phía Bắc, Nhà hát tuồng VN đặt kế hoạch 70 buổi diễn có doanh thu “hòa vốn” mà vẫn vất vả. Còn những nhà hát tuồng ở miền Trung và phía Nam như Nhà hát tuồng Đào Tấn, Nhà hát nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa, Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh thì biểu diễn đều miễn phí, không có doanh thu, dù khán giả bình dân không thờ ơ với tuồng, họ có thể đội mưa đội nắng để xem trọn vở.

Tiền lương, thù lao đêm diễn ít ỏi nhưng có một thực tế mấy năm qua diễn viên tuồng có đời sống tốt hơn (so với đời sống của chính họ trong những năm trước). Vì điều gì? Vì nghệ sĩ tuồng đã thích ứng với nhu cầu mới và “bước đi bằng nhiều chân”. “Chân” đầu tiên mà nghệ sĩ tuồng luôn có chỗ là lễ hội với những màn trống hội, múa lân, múa rồng, hòa tấu nhạc. Nghệ sĩ Nhà hát tuồng Đào Tấn, Nhà hát nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa, Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh thì đắt sô nhất trong mùa lễ hội cầu ngư. Nghệ sĩ Nhà hát tuồng VN thì trẩy hội suốt mùa xuân. Còn nghệ sĩ Nhà hát nghệ thuật hát bội TP.HCM thì bận mãi với những buổi hát ở tế lễ cửa đình.

Một “chân” nữa đem lại thu nhập tốt cho nghệ sĩ tuồng là biểu diễn phục vụ các doanh nghiệp mới thành lập, cửa hàng mới khai trương... Đôi cái trống cùng vài ba nghệ sĩ múa rồng, múa lân, không cần hát, chỉ cần khuấy động không khí và đứng đón khách ở cửa chừng một giờ mà nhận được thù lao đến cả chục triệu! Những buổi hợp đồng như thế khiến nghệ sĩ Nhà hát tuồng VN tủi phận khi nghĩ: bao năm qua vào mỗi chiều thứ hai và thứ năm, buổi diễn ở rạp Hồng Hà vừa phải hát, vừa phải múa đến “rút ruột, rút gan” mà khách vắng vẫn hoàn vắng!

NSƯT Ngọc Quyền ở Đoàn nghệ thuật tuồng Thanh Hóa chua xót: “Làm sao mà sống được bằng những vở tuồng chất lượng cao. Phải nghĩ ra nhiều “chân”. Để trang trải cho cuộc sống, ngay như tôi đây còn nhận cả việc đọc chúc văn, đánh trống tế tại mỗi đám tang”. Cũng là một cơ may cho nghệ sĩ tuồng khi Đoàn nghệ thuật tuồng Thanh Hóa còn có thêm một “chân” nữa là đi khắp Bắc - Trung - Nam để hòa tấu trống đồng trong các ngày hội lớn của các tỉnh, thành phố.

Kinh tế thị trường đã khiến sân khấu truyền thống, đặc biệt là sân khấu tuồng, lâm vào những khó khăn nhiều khi tưởng như chẳng thể vực lại được. Nhưng có thể thấy kinh tế thị trường giờ đây lại mở ra cho họ những cơ hội kiếm sống bằng cách này hay cách khác. Có thêm thu nhập đấy nhưng sao nghe trong câu chuyện của mỗi người vẫn có tiếng thở dài để rồi ao ước: giá như ...