MÙA VU LAN, NHỚ DANH CA THANH TAO

 

ns-Thanh-Tao-Hoathuong-Thich-Quang-MInh-Chua-NgheSi-Govap

Câu hỏi mông lung quá, tôi nói: điểm tâm đắc của tôi: là Tình cảm của khán giả đối với nghệ sĩ sân khấu.

Có nhiều khán giả xem hát đồng cảm với nhân vật sân khấu. Họ bộc lộ tâm trạng vui, buồn, khóc, hận như tâm trạng của nhân vật sân khấu đang diễn ra trước mặt họ. Có nhiều giai thoại kể về các cô gái xem hát, mê kép đóng các nhân vật đẹp như Triệu Tử Long, Lữ Bố, Cao Quân Bảo, Tiết Giao… họ dám bỏ nhà, khăn gói theo sống với nghệ sĩ thần tượng. Có những cậu công tử, bác sĩ, kỹ sư, điền chủ mê các cô đào hát đóng các vai Điêu Thuyền, Đắc Kỷ, Bao Tự, Hoàng Hậu, Công Chúa, họ mê đào hát đến độ bán gia viên điền sản để sống chung và lập gánh hát cho cô đào chánh đó làm bầu, hoặc họ làm bầu, theo gánh hát sống với thần tượng của mình.

Có người lại tưởng nghệ sĩ đóng vai hòa thượng, sĩ quan hay thầy bói trên sân khấu là người đang hành nghề đó. Và nghệ sĩ, khi nhập tâm đóng tuồng cũng nghĩ mình là nhân vật đó đang sống trong xã hội. Nghệ sĩ danh ca Thanh Tao (một trong bốn ông bầu: Út Trà Ôn, Kim Chưởng, Thanh Tao, Thúy Nga-Phước Trọng, bầu gánh hát Kim Thanh – Út Trà Ôn trong các năm 1956 – 1958) từng đóng vai Hòa Thượng Mục Kiền Liên, vai Đường Tam Tạng, nghệ sĩ danh ca Thanh Tao tưởng mình có căn tu, kiếp trước là hòa thượng nên anh bỏ gánh hát để vô chùa tu.

Đêm đó nhiều nghệ sĩ chúng tôi không ngủ được vì cái lạnh của núi rừng Cao Nguyên. Bà chủ trang trại thông cảm nên cho nghệ sĩ mượn nhiều bếp lò nhỏ, ấm nấu nước và cho củi để chúng tôi nấu nước pha trà. Nhóm chúng tôi có y tá Be mua rượu và khô nai trước nên tối nay, ngoài bình trà Đỗ Hữu, chúng tôi còn chất cay để lai rai chờ cơn buồn ngủ tới.

 

Có lẽ gần một hai giờ khuya rồi, bỗng có tiếng xe jeep chạy vô sân trang trại. Ánh đèn xe rọi ngay vô nơi các nghệ sĩ ngủ. Một viên đội sếp Cảnh Sát nói chuyện với bà chủ hãng Trà rồi họ kéo vô căn phòng nơi chúng tôi còn ngồi quanh bên ngọn lửa hồng.

 

Bà bầu Thơ nghe cảnh sát đến, không biết có chuyện gì nên vội xuống trang trại để hỏi.

 

Ông Thượng sĩ Cảnh sát cho biết mẹ của ông và cô Hương con gái ông xem hát về, sau khi ăn tối, bà cảm thấy khó chịu. Bệnh càng lúc càng tăng, bà thở hơi lên như ngộp thở, tay chân lạnh cóng. Cô Hương gọi điện thoại báo tin cho cha biết. Ông thượng sĩ Cảnh sát lái xe về thăm mẹ thì bà có vẻ như đang hấp hối. Bà nói hơi lên: Bà muốn nghe tụng kinh trước khi bà nhắm mắt.

 

Trong những năm cuối thập niên 50 của thế kỷ trước, thị trấn Blao còn là một thị trấn nhỏ; nhà của dân chúng và các cửa tiệm bán trà đặc sản của Blao ở hai bên đường Quốc lộ 1, từ đầu dốc đến cuối dốc độ hơn nửa cây số là hết phố xá. Nối tiếp là rừng thông hoặc đồi trà. Nhà của những lao công hái trà hay lao công làm trong nhà máy chế biến trà thì cất rải rác trong đồn điền trà hoặc ở bìa rừng thông. Nơi đây chỉ có nhà thờ Bảo Lộc và các giáo xứ Thanh Xá, Hòa Phát, Thánh Tâm chớ không có chùa hay Tịnh xá nên không kiếm đâu ra được một hòa thượng để tụng kinh theo lời yêu cầu của bà. Trước sự thành tâm khẩn khoản rước hòa thượng của đoàn hát tụng kinh cho mẹ của ông thượng sĩ cảnh sát, nghệ sĩ kiêm hòa thượng Thanh Tao không biết phải làm sao cho phải. Bà Bầu Thơ khuyên anh Thanh Tao cứ đi niệm Phật là đủ rồi, anh nên mặc áo cà sa, đội mũ hòa thượng, vác cây thiền trượng và mang chuông mõ, nhang đèn đi như hòa thượng đi tụng kinh làm đám thiệt.

Nghệ sĩ Thanh Tao rất khổ tâm, anh biết niệm Nam Mô A Di Đà Phật, biết đọc một đoạn kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa như trong tuồng hát, còn ngoài ra không thuộc kinh kệ nào khác, anh sợ phụ lòng gia chủ, nhất là bà cụ đang hấp hối, muốn nghe kinh Phật để được siêu thăng tịnh độ, anh dối gạt bà cụ thì anh có tội với Phật trời.

Nghệ sĩ Hữu Phước, Hoàng Giang và tôi cũng nói vô, mình là nghệ sĩ tha phương cầu thực, ở đâu cũng là nhà, dân ở vùng mà đoàn hát đến hát cũng giống như bà con láng giềng với mình, đi cầu siêu, đọc kinh hay chỉ niệm Phật cho người hấp hối với lòng thành thì cũng là làm một việc thiện. Nếu anh Thanh Tao đi tụng niệm theo yêu cầu của ông thượng sĩ thì nhóm chúng tôi theo ủng hộ tinh thần anh.

Nghệ sĩ Thanh Tao bèn mặc áo cà sa, đội mũ hòa thượng, hóa trang nét mặt như khi hát trên sân khấu, xách cây thiền trượng. Chúng tôi giúp anh mang theo chuông, mõ, nhang, đèn cầy rồi cùng lên xe commandcar của ông thượng sĩ, anh Y tá Be xách theo ba lô thuốc đi theo ông chủ Hữu Phước của anh.

Nhà bà cụ ở phía sau quán trà bên bờ hồ Blao. Sương đêm dầy đặc, đứng cách nhau năm thước cũng khó mà thấy nhau. Ông thượng sĩ rồ máy xe, bật đèn pha sáng rọi đường cho chúng tôi vô nhà. Cô Hương nghe tiếng xe, biết là cha cô về. Khi thấy ông hòa thượng bước vô nhà, cô chấp tay vái, niệm phật hiệu rồi la lớn: Nội ơi, có hòa thượng đến tụng kinh cho Nội kìa. Chúng tôi nghe tiếng lắp bắp của bà cụ: Nam mô…. Phật…

Bà cụ nằm trên giường đặt sát vách. Gần đó có một bàn thờ nhỏ thờ Phật Quan Âm. Trên bàn thờ một cái đèn cóc cháy leo lét. Bà cụ thở khó nhọc, tay chân lạnh. Ông thượng sĩ định đỡ bà ngồi dậy nhưng hòa thượng Thanh Tao nói để bà cụ nằm yên, anh đốt đèn cầy trên bàn thờ Phật, thắp nhang, vái lạy Phật, rồi ngồi xếp bằng trên chiếu dưới đất trước bàn thờ, gõ chuông một hồi rồi gõ mõ nhẹ nhẹ, tụng kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa. Tiếng tụng kinh khi lớn, khi nhỏ, đúng âm điệu của các hòa thượng chân tu khi làm pháp đàn.

Y tá Be và Hữu Phước thăm hỏi cô Hương về bịnh đột ngột của bà cụ, được biết buổi chiều sau khi dùng cơm, bà cụ than là bị ợ chua, khó chịu. Vãn hát về, bà cụ ăn một viên bánh trôi nước (bánh cúng ban chiều) rồi vô nằm ngủ, nhưng sau đó bà kêu nhức đầu, khó thở. Trong khi hòa thượng Thanh Tao tụng kinh, y tá Be nói riêng với Hữu Phước và tôi, theo anh đoán thì bà cụ bị bịnh ăn không tiêu, anh có đem theo thuốc tiêu mặn (Alka Selzer), khi bà cụ muốn uống nước, anh pha thuốc trong ly rồi cho bà cụ uống.

Ông hòa thượng Thanh Tao ê a tụng kinh, thái độ nghiêm trang, thành khẩn làm cho bà cụ, ông thượng sĩ và cô Hương thêm tin tưởng là Phật Bà Quan Âm sẽ cứu khổ cứu nạn cho bà cụ. Ông thượng sĩ và cô Hương quỳ sau lưng hòa thượng, thỉnh thoảng lạy Phật khi nghe hòa thượng gõ chuông.

Độ nửa giờ sau, bà cụ bớt khó thở, bà ngồi dậy và muốn lạy trước bàn thờ Phật. Hòa Thượng chờ bà cụ lạy xong ba lạy, gõ chuông hoàn tất buổi tụng niệm cầu an.

Ông thượng sĩ mừng quá, đỡ mẹ vô giường rồi bảo cô Hương nấu cháo cho chúng tôi ăn trước khi ra về. Nhưng chúng tôi cám ơn vì đã quá khuya, để bà cụ ngủ mà chúng tôi cũng phải về ngủ vì sau đêm hát là quá mệt. Y tá Be lấy một viên laxatif mùi cam, quậy tan trong ly nước nhỏ cho bà cụ uống, anh nói đó là thuốc an thần, giúp cho ngủ ngon.

 Sáng ra, chúng tôi đến quán ăn sáng như thường lệ, cô Hương cho biết đêm đó bà cụ đi tiêu được, rồi ngủ đến sáng. Bà tin tưởng nhờ thời kinh của ông hoà thượng Mục Liên tụng mà bà thoát chết. Bà cụ không cho cô Hương thu tiền ăn buổi sáng đó nhưng chúng tôi nài nỉ cô Hương nhận tiền vì bà cụ tai qua nạn khỏi là nhờ nơi Phật Bà và phước đức của gia đình.

Ông thượng sĩ thấy mẹ khỏi bịnh, ông kể cho bà con khu phố biết chuyện ông đích thân rước hòa thượng tụng kinh cầu an cho mẹ nên bà tai qua nạn khỏi. Dân trong khu phố và khán giả đổ xô đến trang trại nơi đoàn hát ở để nhìn mặt ông hòa thượng Mục Liên. Họ yêu cầu đoàn hát tái diễn vở Mục Liên Thanh Đề. Hai đêm hát tái diễn đó, bà chủ mua dàn hát lời to vì khán giả đến xem nghẹt rạp
 

Khán giả xem hát thường lẫn lộn giữa cái giả của sân khấu giống như cái thật ở ngoài đời. Bà cụ, ông thượng sĩ, cô Hương và một số đông khán giả nghe ông thượng sĩ kể chuyện đều tin là nhờ lòng thành của ông hòa thương khi đọc kinh cầu an mà Mẹ của thượng sĩ tai qua nạn khỏi.

Nghệ sĩ Thanh Tao, sau khi đọc kinh mà bà cụ thoát chết, anh tin là anh có duyên nghiệp với đạo Phật. Khi đoàn Thanh Minh hát từ miền Trung trở về Saigon, sau tuần lễ hát ở rạp Nguyễn Văn Hảo, nghệ sĩ Thanh Tao rời đoàn hát, cạo đầu quy y Tam Bảo, tu hành ở chùa nghệ sĩ thuộc quận Gò Vấp. Nghệ sĩ Thanh Tao trở thành hòa thượng Thích Quảng Minh, vị hòa thượng đầu tiên trụ trì Pháp Quang Tự (chùa Nghệ Sĩ ở Gò Vấp).

Thượng Tọa Thích Quảng Minh, thế danh Lê Thanh Tao, sanh năm 1914, mất ngày 11 tháng 9 năm 1987, hưởng thọ 73 tuổi, được an táng tại Nghĩa trang Nghệ Sĩ ở quận Gò Vấp.

Chuyện ngày xưa, ảo ảnh và sự thật.

Soạn giả Nguyễn Phương

Cuối tháng 8/2017