Làm bầu - nghề coi... khán giả

Nghề làm bầu được xem là nghề coi khán giả. Mỗi đêm diễn, từ màn nhung cánh gà sân khấu
nhìn xuống, thấy khán giả đầy thì cảm xúc của bầu cũng đầy, mà khán giả lưng lửng thì cảm xúc của bầu cũng... lưng lửng (!)

Mối quan hệ giữa khán giả với ông bầu gần như là mối quan hệ giữa mặt trăng với thủy triều vậy, trăng tròn thì nước lớn. Nói về nghề của mình, ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của sân khấu IDECAF cho biết: “Nghề làm bầu không coi vở diễn, chỉ coi khán giả...!”.
Dạo này kinh tế khó khăn, tâm trạng làm bầu của Văn Long - sân khấu Nụ Cười Mới -
cũng trồi sụt thất thường. Ông bầu lên thay nghệ sĩ Hữu Lộc (ra đi vì
một tai nạn giao thông hồi năm 2010) này tâm sự: “Hồi trước có những tên
tuổi như Hoài Linh, Chí Tài, Thanh Thủy... thì sân khấu 300 ghế của Nụ
Cười Mới thường kín chỗ. Nửa năm trở lại đây, mỗi đêm diễn chỉ độ
100-150 vé, hôm nào kín khán giả thì mừng. May mà khán giả ít trả vé,
khoảng 100 suất diễn thì đôi khi bị trả vé một suất!”.

Buồn vui theo... chiếc vé

Từng là một diễn viên trước khi cáng đáng vai trò làm bầu cho sân
khấu Nụ Cười Mới, so sánh tâm trạng diễn viên với tâm trạng làm bầu, Văn
Long nói: “Lúc trước làm diễn viên chỉ diễn, gặp hôm khán giả đông thì
diễn sung lên một chút, còn khán giả thưa thớt thì cũng... không sao.
Lương mình vẫn lĩnh đủ. Bây giờ mỗi đêm mở màn nhìn xuống khán giả chỉ
khoảng 100 ghế là... buồn”.
Phía sân khấu kịch Hoàng Thái Thanh, đạo diễn Ái Như dí dỏm rằng từ
lúc làm bầu chị mới có những kinh nghiệm mà... bỏ tiền mới mua được.
Kinh nghiệm mua bằng tiền này hiểu đúng theo nghĩa đen, nghĩa là những
lúc đầu tư âm thanh, ánh sáng, sân khấu... phải hao hụt mất một số tiền
mới mua được kinh nghiệm kinh doanh. Nhưng đó là chuyện bên lề, nỗi băn
khoăn của êkip Thành Hội - Ái Như - Lê Bảo Anh vẫn là tính chuyên nghiệp
của sân khấu, làm sao thuyết phục được khán giả đến rạp. Điều mà đạo
diễn Ái Như thừa nhận là khán giả của Hoàng Thái Thanh còn ít, nhưng đó
là những khán giả yêu mến sân khấu này thật sự như lời chị nói: “Từng
đêm diễn, nhìn xuống khán giả tôi thấy họ có một nhu cầu đòi hỏi nghệ
thuật rất lớn mà để thỏa mãn được nhu cầu đó, chúng tôi phải lao tâm lao
lực. Họ là những khán giả kén chọn, khó tính, nhưng chúng tôi biết đó
là những khán giả yêu sân khấu Hoàng Thái Thanh”.

Gần ba năm thành lập, sân khấu Hoàng Thái Thanh ra mắt 19 vở, quả là
một khối lượng công việc rất nhiều. Đó là cách làm việc cật lực để xây
dựng một phong cách kịch trong khi chờ khán giả tới. “Vì lượng khán giả
của chúng tôi ít nên vở mới sẽ mau thành vở... cũ, mà họ lại luôn yêu
cầu vở mới. Điều này quả là một áp lực với chúng tôi. Do vậy, ngay cả
khi dựng lại những vở cũ, chúng tôi cũng cố gắng làm mới để hợp với khán
giả hôm nay!” - nghệ sĩ Ái Như tâm sự.
Bầu Văn Long của Nụ Cười Mới cũng đồng tình chia sẻ rằng để thu hút
khán giả thì trước tiên phải ra kịch mới. “Khán giả bây giờ không còn
thụ động nữa. Khi xem kịch, có điều gì không ổn là họ phản ảnh ngay trên
trang web của sân khấu hoặc trên Facebook. Do vậy, cái khó là phải có
kịch bản chắc tay, nhưng thật ra những người viết kịch kỳ cựu hiện nay
làm việc không nhiều vì họ bận viết phim. Có khi họ chỉ giao kịch bản
30-40 trang với cái ý và cái sườn. Nhiều lúc chúng tôi làm một vở kịch
chỉ từ một cái tứ kịch bản nào đó thôi, rồi mình gia giặm thêm” - Văn
Long nói về cái khó của việc đòi hỏi một kịch bản hay, hoàn chỉnh lúc
này.

Tâm sự làm bầu

Đóng góp của những người làm bầu là định hình phong cách của mỗi sân
khấu. Sân khấu IDECAF là những vở náo kịch hoặc kịch lịch sử hoành
tráng. Sân khấu Hồng Vân theo dòng kịch chuyển thể văn học, kịch kinh
dị. Sân khấu Nụ Cười Mới là những tiếng cười dân dã. Sân khấu kịch Sài
Gòn là những vở kịch sinh hoạt, kịch kinh dị... Những phong cách đó đang
làm nên bộ mặt của sân khấu kịch nói TP.HCM hôm nay.

NSND Hồng Vân nói rằng làm bầu là câu chuyện đối nhân xử thế. Bà bầu
này nổi tiếng mát tay trong việc lăngxê những gương mặt trẻ của sân khấu
Phú Nhuận. Khi còn nắm sân khấu kịch Sài Gòn, ông bầu Phước Sang cũng
rất mau mắn trong việc giúp đỡ các nghệ sĩ lúc khó khăn. Tiệc ma chay,
cưới hỏi gì của giới nghệ sĩ đều thấy Phước Sang sốt sắng lo. Còn ông
bầu Huỳnh Anh Tuấn thì tự hào đã lo đầy đủ chế độ phúc lợi như bảo hiểm y
tế, bảo hiểm xã hội, chế độ thai sản... cho các nghệ sĩ của IDECAF. Văn
Long thì đùa rằng làm bầu là “làm dâu trăm họ”, vừa chiều khán giả, vừa
chiều diễn viên. Không được lòng khán giả thì khổ, mà bị diễn viên mè
nheo, ra yêu sách cũng... mệt.

Nghề làm bầu là chiều khán giả, nhưng nói thế không có nghĩa là họ
không có những băn khoăn nghề nghiệp. Như bầu Văn Long tâm sự: “Mỗi năm,
chúng tôi đều cố gắng làm một, hai vở có chất lượng nghệ thuật. Chúng
tôi vẫn cần những vở như vậy để cảm nhận sự lao động nghệ thuật. Làm
nghệ sĩ đâu phải chỉ hài bông lơn...”. Còn phía sân khấu IDECAF, ông bầu
Huỳnh Anh Tuấn nói rằng mỗi lần ra nước ngoài, học hỏi từ thế giới thì
cũng muốn làm cái này cái nọ lắm. Nhưng rồi, mỗi đêm vạch tấm màn nhung
nhìn khán giả ông lại tự hỏi: “Liệu có thể mạo hiểm với những khán giả
dưới kia không?”. Quả thật, với nghề làm bầu, chuyện bán vé là lẽ “sinh
tử”, không dễ dàng mạo hiểm được...!

 Quang Thi

Duy trì một sân khấu: chuyện không dễ

Tối 6-1, một điểm diễn mới là kịch Lê Hay đã
ra mắt khán giả thành phố tại Trung tâm Văn hóa quận Bình Thạnh (142
Đinh Tiên Hoàng). Trong lúc kinh tế khó khăn, sự ra đời của kịch Lê Hay
là khát vọng làm nghề hơn là tín hiệu “nở nồi” của sân khấu. Trước đây
cũng có nhiều người đầu tư vào sân khấu Trung tâm Văn hóa quận Bình
Thạnh, sân khấu Cung văn hóa Lao động và có chung kết quả là... rút lui.
Trước tiên vì các sân khấu này hẹp về không gian, rất khó xử lý. Và lý
do nữa là không phải ai cũng có duyên làm bầu...

Để có được những điểm diễn ổn định hôm nay
như kịch IDECAF, kịch Phú Nhuận, kịch Sài Gòn... thì những bầu như Hồng
Vân, Huỳnh Anh Tuấn - Thành Lộc, Phước Sang đã hơn 10 năm gầy dựng.
Những sân khấu “trẻ” gần đây như kịch Hoàng Thái Thanh, kịch Thế Giới
Phẳng, kịch Nụ Cười Mới cũng đang khẳng định chỗ đứng. Tuy nhiên, hiện
tại các ông, bà bầu phải đối diện với tình trạng khó khăn như khan hiếm
nguồn kịch bản, cạnh tranh diễn viên với phim truyền hình... Vì vậy, họ
yên tâm với sự ổn định của từng đêm diễn hơn là tính chuyện “nở nồi”
thêm sân khấu như thời chưa bị phim truyền hình, điện ảnh lấn át.