Nếm lại cảm xúc về chùm tri âm da diết qua giọng ca Mỹ Châu

Nếu như ở hai khúc Tri Âm đầu tiên, "Cảm Khúc" và "Dạ Khúc", tác giả Diệp Vàm Cỏ chỉ thể hiện lòng tiếc nuối về một giọng hát đã xa, đã tự nguyện bước lùi để lưu giữ mãi những hình ảnh đẹp trong lòng khán giả, thỉ ở chùm bốn ca khúc Tri Âm mới này "Nguyện Khúc, Mộng Khúc, Niệm Khúc và Đoạn Khúc", có đủ mọi cung bậc cảm xúc: thương nhớ, tiếc nuối, giận hờn, trách móc, và tận cùng là đau đớn về toàn cảnh một nền sân khấu cải lương từ thời hòang kim cho đến bây giờ đang ngày càng sa sút. Mặc dù vậy, tác giả đã rất chọn lọc những ca từ rất văn học và cũng rất nghệ sĩ: không cao nhưng mà thâm. Nhưng quan trọng hơn, dường như anh đã nói hộ tất cả nỗi lòng của Chị. Tri âm là vậy, tài tình là vậy khi không cần nhiều lời dao to búa lớn, chỉ là sự thấu hiểu tận cùng khi tác giả đặt mình vào hoàn cảnh của người nghệ sĩ xa sân khấu, trải nghiệm cuộc sống ở xứ người nhưng vẫn không tách rời những thông tin họat động của sân khấu cải lương, trong lẫn ngoài nước, vốn không mấy sáng sủa nếu không muốn nói là quá u ám. Và trong tình cảnh đó, Chị không còn sự lựa chọn nào khác khi rất tỉnh táo nhận ra "một thưở vàng son trên sân khấu đã xa rồi".

"Em không dám nói lời từ biệt
Nhưng biết phải làm sao cho trọn kiếp tằm"

Quả thật, cho dù có đi nơi đâu, sống nơi nào thì những kỷ niệm, niềm luyến thương về sân khấu, tôi tin, sẽ theo Chị ít nhất cho đến hết kiếp này bởi:

"Em đâu phải là một kẻ vô tâm
Quên nguồn cội quên dòng sông bến nước
Sân khấu đã nuôi em nghĩa ân oằn sau trước
Thì còn có tri âm em còn nặng kiếp tằm"

Cũng là một người có trải nghiệm vài năm đón giao thừa nơi đất khách, nhưng tôi bỗng giật mình khi tác giả nhắc đến những điều tưởng chừng rất giản đơn nhưng lại là những cái mà, tôi tin không chỉ mình tôi, không thể có đầy đủ được khi sống đời xa xứ:

"Mấy năm rồi người nơi đất khách
Có đón giao thừa mừng tuổi gia tiên
Đầu Xuân có đi hái lộc,
Nhà bên có sang mời mọc
Như thân tộc"

Mà quả thật nếu có thiếu thốn chút đỉnh khi đón "xuân dất khách" thì chắc bà con cũng "thôi đành ru lòng mình vậy" chứ biết làm sao sánh được với Tết ở quê nhà. Nhưng rất nhanh, tác giả đã đẩy lên một cao trào khác buồn bã hơn, bi đát hơn của người xa xứ: "Hay đơn độc ngồi nghe tuyết lạnh rơi ngoài mái hiên". Trời ơi! nếu mà tôi nghe những lời lẽ này lần đầu tiên vào ngay cái thời khắc giao thừa thì chắc là không thể nào tránh khỏi cái cảnh "Bỗng rưng rưng lệ, lệ buồn triền miên" rồi.

Tác giả dường như quá thông cảm với tình trạng tiến thoái lưỡng nan của "một cánh én nhỏ không làm nên mùa xuân" và "biết phải làm sao cho trọn kiếp tằm"? Thôi thì đành lẳng lặng rút lui và có phần an phận. "Con đò giờ đã sóng lặng gió yên", Chị dứt khoát bỏ lại sau lưng những hào quang rực rỡ, những chuyện vui buồn sau bức màn nhung, những đố kỵ bon chen phía sau cánh gà, những phút chạnh lòng trong hậu trường sân khấu. Để giờ đây, "Tiếng ca buồn mình hát tự mình nghe, để tự vuốt ve ru mình vào giấc ngủ". Nhưng tôi cũng tin rằng, với chùm ca khúc tri âm này, chị sẽ không còn "mình hát tự mình nghe" mà sẽ có nhiều Tri Âm khác sẽ cùng lắng nghe với Chị bởi "đời không tri kỷ đời hiu hắt, nhạc chẳng tri âm nhạc não nùng".

Không cần đến nguyên tuồng cải lương dài 2 - 3 tiếng. Cũng không cần phải gồng mình lên để "diễn kịch một mình". Chỉ cần 4 khúc tri âm, tác giả Diệp Vàm Cỏ và Nghệ Sĩ Mỹ Châu đã vẽ ra toàn cảnh sân khấu Cải Lương từ buổi "hòang kim" cho đến thời "phấn thổ". Nghệ thuật đích thực không cần phải "dao to, búa lớn", cũng không cần phải "đánh trống, la làng" và càng không được phép đánh lừa tình yêu khán giả. Lâu lắm rồi mới được nghe những bài bản cải lương với những lời lẽ rất đơn sơ mà sâu sắc, nhẹ nhàng mà thâm thúy, mộc mạc mà đa tầng ý nghĩa. Một cảm xúc rất khó tả khi lần đầu đón nhận chùm ca khúc "Tri Âm" trong một buổi chiều mưa tầm tã nơi viễn xứ, đến nỗi ám ảnh cả trong giấc ngủ đêm qua:

"Đêm thao thức một mình tôi tự hỏi
Hết kiếp này, kiếp khác có còn NHAU?"

Vì lẽ đó, tôi không thể chần chừ trong việc viết lên những cảm xúc bởi "Tri Âm".

Một cách trực diện và thẳng thắn, không màu mè diêm dúa, không vòng vo tam quốc, không ngụy biện ngoa ngôn, tác giả Diệp vàm Cỏ, thông qua người kể chuyện mang tên Mỹ Châu đã mang khán giả trở lại buổi sơ khai của một nền sân khấu.

"Từ buổi khai sinh trên đất lành Nam Bộ, sân khấu cải lương như hoa đời đua nở để đến buổi hòang kim thì rực rỡ muôn...màu".

Tưởng chừng như không thể có câu mở đầu nào có thể đơn giản hơn thế. Và từ đấy, chị bắt đầu câu chuyện về bộ môn nghệ thuật mang tên Cải Lương mà đối với nó chị vừa là một người trong cuộc, vừa là người quan sát: truyền thống mà hiện đại, mộc mạc mà lung linh, đơn sơ mà quyến rũ.

Cải lương quyến rũ bởi từng lời, từng chữ được viết ra từ tim óc của những
bậc soạn giả uyên thâm.

"Em bọc tên anh bằng linh hồn trắng hơn giấy quyến, gối đầu cầu nguyện chiêm bao đẩy đưa sáng bến Tao ... Phùng. Ai đưa anh về đây hội ngộ bằng đường sơn khê hay mưa gió lạnh lùng" (Kiếm Sĩ Dơi)

Hay một hình ảnh khác "rùng rợn" hơn khi diễn tả sức mạnh của tình yêu:

"Xuống vực sâu ta sẽ dựng lên căn lều nhỏ bằng tóc xanh lợp mái, bằng thịt xương làm cột làm kèo. Cư ngụ ở bên trong là hai trái tim nghèo. Lấy rong rêu làm chăn làm chiếu, lấy sỏi đá làm giường cho buổi tân hôn..." (Kiếm Sĩ Dơi)

Cải Lương quyến rũ bởi ở đó những lời tâm huyết của soạn giả được truyền tải bởi những tài nhân mà mỗi người một vẻ:

"Lừng lẫy tuổi tên những anh kép, cô đào
Mỗi gương mặt, mỗi làn hơi, cách diễn
Là của riêng mình không hòa lẫn vào ai".

Cải lương quyến rũ bởi ở đó có những nhân vật đã đi vào lòng khán giả mà không cần là những vai "kinh điển". Những nhân vật sống mãi trong lòng khán giả chỉ bởi đơn giản đó là những vai HAY và người nghệ sĩ đã "sống hết lòng khi đời đã phân vai".

"Tôi nhớ Cát Mộng Thùy Dương, nhớ Băng Tuyền Nữ Chúa
Nhớ Lý Thiên Kim, nhớ A Khắc Thiên Kiều"

Và khi các nghệ sĩ làm việc một cách chuyên nghiệp, hết mình vì nghệ thuật, họ sẽ nhận được sự đền bù xứng đáng cả vật chất lẫn tinh thần. Cũng chỉ ở đó, cái thời sân khấu hòang kim, nơi mà:

"Những hí trường đầy khách tri âm
Những tràng pháo tay liên hồi tán thưởng"

"Đời đã phân vai" làm nghệ sĩ, nhưng khi nhận ra cái môi trường sấn khấu chỉ còn chữ NGHỆ mà mất đi chữ SĨ, Chị tự biết rằng cái thánh đường nghệ thuật của ngày xưa giờ đã không còn nữa. Xin trân trọng nghiêng mình trước một bước lùi dũng cảm và hiếm hoi. Mặc dù vậy Chị dường như chưa bao giờ XA khán giả. "Quý hồ TINH bất quý hồ ĐA", Chị vẫn cho ra đời những tác phẩm có giá trị mà không cần hô hào là đang làm bảo tồn, bảo tàng cho sân khấu Cải Lương.

"Rồi sẽ đi vào cõi nhớ
Âu cũng là duyên số
Bởi đâu có gì bất tử với thời gian"

Và cuối cùng, như một lời từ tạ, Chị mong được khán giả cảm thông, như phần nào tác giả đã cảm thông, cho sự lựa chọn không dễ dàng nhưng đầy tự trọng của Chị.
"Xin nhân thế cũng đừng quên đừng vội trách
Mai em về trong mộng khúc tri âm"