02:03 PDT Thứ bảy, 30/05/2020
trang music

Menu

CLVNCOM English Edition
HÌNH MCHAU PMAI

Thống kê truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 75


Hôm nayHôm nay : 1598

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 604581

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 24708370

Trang nhất » Tin Tức » Tâm Tình Khán Giả

45 năm sân khấu cải lương

45 năm sân khấu cải lương

Đối với các nghệ sĩ thế hệ vàng của cải lương, 45 năm qua thật sự là những mùa nắng ấm, niềm tự hào lớn để họ đồng hành đầy trách nhiệm với thế hệ trẻ

Xem tiếp...

Hậu tổ của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Đăng lúc: Chủ nhật - 07/08/2016 20:24 - Đã xem: 1741
Hậu tổ của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Hậu tổ của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Theo dòng chảy hơn 100 năm, không phải giới hàn lâm mà chính các nghệ nhân dân gian mới là những người có công lao đóng góp, định ra âm luật, tính căn cơ và bài bản của âm nhạc tài tử được lưu truyền cho đến ngày hôm nay. Trong đó, phải kể đến công lao của cố nhạc sư - Nghệ nhân dân gian Nguyễn Quang Đại. Giới chơi nhạc tài tử thường gọi ông với cái tên kính mến là cụ Ba Đợi và tôn vinh ông là "hậu tổ" của đờn ca tài tử Nam Bộ.

Nhạc tài tử đã có mặt ở đất Nam Bộ từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, do các thầy đờn của vùng đất "thần Kinh" truyền bá, các sĩ tử, trí thức miền Nam truyền dạy. Từ khi Nguyễn Quang Đại vào Nam truyền dạy âm nhạc, nhạc cổ mới trở thành một phong trào rộng khắp ở các tỉnh miền Đông và lan sang các tỉnh miền Tây Nam Bộ, gọi là phong trào đờn ca tài tử.

Cố nhạc sư - Nghệ nhân dân gian Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi) thuộc dòng họ Nguyễn Nhữ ở Hải Quế, Hải Lăng, Quảng Trị. Ông sinh năm Mậu Ngọ (1855), mất năm nào không rõ. Tài liệu của ông giáo Thinh (Nghệ nhân Nguyễn Văn Thinh), học trò đời thứ  hai của ông, nguyên Trưởng khoa Nhạc dân tộc của Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn chỉ ghi lại là ông mất vào ngày 19 tháng Giêng mà không ghi năm chính xác. Ông hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp trong dàn nhạc cung đình Huế.

 
Linh vị Nghệ nhân dân gian Nguyễn Quang Đại tại đình Vạn Phước - xã Mỹ Lệ - huyện Cần Đước - tỉnh Long An.

Năm 1885 vua Hàm Nghi xuất bôn, ông theo phong trào Cần Vương vô miền Nam truyền dạy âm nhạc ở nhiều địa phương. Đặc biệt, khi sống ở Sài Gòn, xóm Hàng Dừa (nay là đường Phó Đức Chính - quận 1- TP Hồ Chí Minh), ông đã đào tạo được các nhạc sĩ lừng danh như: Sáu Thới, Tám Hạnh. Sau đó, ông về vùng Cần Đước, Cần Giuộc (Long An) tiếp tục dạy nhạc, đào tạo được nhiều học trò. Ngoài ra, ông còn dạy nhiều học trò ở các địa phương khác như: Gò Công, Mỹ Tho (Tiền Giang), Bến Tre, Bà Rịa, Bình Dương, Biên Hòa (Đồng Nai). Sau đó, ông trở về lại Đa Kao, Sài Gòn tiếp tục dạy nhạc. Vì nghèo khó, ông về ở nhà người con thứ hai là cậu Hai Tuân ở Rạch Cát - Bến Bình Đông - quận 8- thành phố Hồ Chí Minh, rồi mất ở đó. Linh vị ông nay được thờ tại đình Vạn Phước, xã Mỹ Lệ, huyện Cần Đước, tỉnh Long An. Gần hai thập niên qua, năm nào đình Vạn Phước cũng kết hợp tổ chức lễ hội cầu an với lễ giỗ cố nhạc sư Nguyễn Quang Đại.

Ở Nam Bộ vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX có hai nhóm nhạc tài tử phổ biến âm nhạc theo hai quan điểm, xu hướng khác nhau, cạnh tranh quyết liệt. Đó là nhóm nhạc miền Đông do ông Nguyễn Quang Đại làm trưởng nhóm và nhóm nhạc miền Tây do Kinh lược đại thần Trần Quan Quờn đứng đầu.

Nhóm nhạc miền Tây được sự cộng tác của ông Nguyễn Liêng Phong (nhạc sư kiêm văn sĩ), Phạm Đăng Đàng (sĩ phu yêu nước gốc miền Trung) cùng các nhạc sư danh tiếng như cụ Thập, cụ Thủ. Nhóm nhạc miền Tây chủ trương duy trì nguyên tắc của các bài bản nhạc cung đình Huế để áp dụng cho việc cấu tạo âm thanh trong nhạc tài tử Nam Bộ, vẫn giữ đúng ba loại nhịp: "nhịp Nội, nhịp Ngoại và nhịp Hoán pháp - Chánh thất", sử dụng tất cả các bài bản có sẵn của âm nhạc miền Trung, đồng thời sáng tác thêm một số bài bản mới nhưng vẫn giữ nguyên phương thức, âm tiết của âm nhạc Huế. 

Quan điểm âm nhạc này đã không được hưởng ứng mạnh trong giới chơi nhạc tài tử ở Nam Bộ lúc bấy giờ. Thậm chí một số bài bản mới như: "Hiệp Điệp Xuyên Hoa, Thanh Đình Điểm Thủy, Kinh Oanh Trịch Liễu"... đã chết từ khi mới ra đời. Trong khi đó, nhóm nhạc miền Đông do ông Nguyễn Quang Đại làm trưởng nhóm, được sự cộng tác của một số học trò tài ba của ông như: Sáu Thới, Bảy Nhỏ, Tám Hạnh, Cao Huỳnh Cư, Cao Huỳnh Diêu, Sáu Thoàng, Chín Chiêu, Năm Tịnh, Sáu Giỏi, Năm Khiết, Ba Đồng, Năm Cần, Giáo Thinh (Nguyễn Văn Thinh), Cao Hoài Sang... đã cải biên các bài bản của âm nhạc Huế bằng cách giản dị hóa lối ấn nhịp để tạo một nhạc điệu hòa hợp với ngôn ngữ của cư dân vùng đất Nam Bộ.

Bài bản cải biên chỉ có hai nhịp: "nhịp Nội" và "nhịp Ngoại". Trên nền tảng nắm chắc âm nhạc ngũ cung, ông Nguyễn Quang Đại chủ trương tôn trọng "lòng bản" khi trình tấu, nhưng vẫn được tự do sáng tạo chữ đờn và nối nhịp lơi ra tùy theo người ca và người đờn chung với mình. Ông đã sáng tác rất nhiều bài bản, cụ thể có bộ Ngũ Châu miền Đông, tám bản Ngự (còn gọi là Bát Ngự) để cung nghinh vua Thành Thái khi đức vua vào Nam khoảng năm 1898 -1899.

Bộ Ngũ Châu miền Đông gồm có các bài bản như: "Kim Tiền Bản",  "Ngự Giá", "Hồ Lan", "Vạn Liên" và "Song Phi Hồ Điệp". Trong quá trình phát triển, bản "Song Phi Hồ Điệp" được thầy đờn Ba Đồng (Cần Giuộc - Long An) chuyển từ hơi Bắc qua hơi Ai - Oán ở lớp chót và chuyển cung bậc, tạo nét truyền cảm sâu sắc.

Tám bản Ngự gồm có: "Đường Thái Tôn", "Vọng Phu", "Chiêu Quân", "Ái Tử Kê", "Bát Man Tấn Cống" (5 bản này có hơi Bắc); "Tương Tư", "Duyên Kỳ Ngộ" (hai bản này có hơi Ai - Ngự), "Quả Phụ Hàm Oan" (hơi Ai - Oán - Ngự). Các bản Ngự mang ý nghĩa là qua tên Ngự, tác giả muốn đề cập đến Vua. Miền Nam là xứ thuộc địa của Pháp lúc bấy giờ, chưa bao giờ thấy Vua, nên thể hiện tình cảm, lòng trung thành, tinh thần yêu nước trong hoàn cảnh bị xâm lược. 

Nhiều tài liệu nghiên cứu cho rằng, cố nhạc sư Nguyễn Quang Đại cùng các học trò còn "hệ thống hóa" hơi, điệu bài bản nhạc tài tử thành 20 bài bản Tổ theo bốn điệu thức: "Bắc", "Nam", "Hạ", "Oán". Trong đó, "điệu thức Bắc" bao gồm các bản: "Lưu Thủy Trường", "Phú Lục Chấn", "Cổ Bản", "Bình Bán Chấn", "Xuân Tình Chấn" và "Tây Thi Trường". Điệu thức Nam gồm có: "Nam Xuân, Nam Ai và Nam Đảo" (còn gọi là Đảo Ngũ Cung). Ba bản Nam do Nguyễn Quang Đại lấy hơi, điệu của các bản nhạc miền Trung viết mới lại theo phong cách nhạc tài tử Nam Bộ. Ngày xưa, đờn các bản Nam phải đờn liên hoàn từ "Nam Xuân" đến "Nam Ai" rồi qua "Nam Đảo"(Đảo Ngũ Cung), tổng cộng 239 câu. Về sau, giới chơi nhạc tài tử giản lược những lớp trùng. Sau đó, hai nghệ nhân là Sáu Thoàng và Chín Chiêu đã chuyển lớp Trống Xuân từ hơi Xuân qua hơi Ai tiếp sau bản Nam Đảo và chuyển cung từ Hò Tư sang Hò Nhứt thành hai lớp "Song Cước"; Điệu thức Hạ (gọi là 7 bài nhạc Lễ hơi Hạ, còn được gọi là 7 bài Cò) gồm các điệu: "Xàng Xê", "Ngũ Đối Thượng", "Ngũ Đối Hạ", "Long Đăng", "Long Ngâm","Vạn Giá" và "Tiểu Khúc". Nhạc sư Nguyễn Quang Đại không những dạy nhạc tài tử, mà còn bổ sung và chấn chỉnh bộ môn nhạc Lễ. Ông đem 7 bài nhạc Lễ "tài tử hóa" từng bản một với ý nghĩa khác nhau. Bảy bài này cùng hệ thống điệu thức Bắc nhưng dùng chữ nhạc "Xề - Ú" làm âm chủ. Chúng có cấu trúc chữ đờn đối nghịch với hơi Bắc và phải lên dây nhạc (dây nhạc Lễ), lúc ấy sẽ thấy hơi Hạ khác hoàn toàn với hơi Bắc; "Điệu thức Oán" bao gồm: "Tứ Đại Oán", "Phụng Hoàng", "Giang Nam" và "Phụng Cầu". Đó là bốn bản chính thống của điệu thức Oán (còn gọi là Oán chánh). Đây là điệu đặc thù được sáng tạo tại vùng đất Nam Bộ. Ông Nguyễn Quang Đại chuyển hơi, chuyển cung và phát triển bản "Tứ Đại Cảnh" của âm nhạc miền Trung từ hơi Bắc dựng thành hơi Oán.

 
Hình ảnh các đội tham gia Liên hoan đờn ca tài tử tỉnh Long An nhân ngày giỗ cụ Ba Đợi.

Cho đến hôm nay, tất cả những làn điệu trong 20 bài bản Tổ cùng bộ Ngũ Châu và Bát Ngự được chia thành bốn điệu: Bắc, Nam, Hạ, Oán và bốn hơi: Xuân, Ai, Đảo, Ngự của ông vẫn còn được phổ biến trong giới chơi nhạc tài tử. Điểm cần nhấn mạnh về vai trò của ông Nguyễn Quang Đại là hầu hết ngôn ngữ âm nhạc trong nhạc tài tử đều được xây dựng trên nền tảng âm nhạc bác học (ngũ cung), tính triết học phương Đông cao trong nhạc, luật Âm - Dương ngũ hành (Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy) trong ngôn ngữ âm nhạc cũng như nhịp thức qua từng câu chẵn, lẻ thể hiện rất rõ ràng. Hầu hết các bản nhạc tài tử, câu trước nhịp "nội" thì giữa câu kế sẽ là nhịp "ngoại". Sự kết cấu êm đềm trong thanh âm không khác bài thơ có vần điệu là đặc trưng của nhạc tài tử Nam Bộ.

Với những công lao đóng góp cho việc gây dựng và phát triển nghệ thuật đờn ca tài tử, cố nhạc sư - nghệ nhân Nguyễn Quang Đại ("thủ lĩnh" của nhóm tài tử miền Đông), cùng với ông Trần Quan Quờn ("thủ lĩnh" nhóm tài tử miền Tây) xứng đáng được tôn vinh là hai "hậu tổ" của dòng âm nhạc tài tử Nam Bộ.

Phạm Thái Bình

Nguồn tin: tcgd theo CAND
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 
du lich
SN15-THU MOI
SN15 THU MOI

CHUYỂN ĐẾN WEBSITE...

DUY TRÌ TRANG WEB & GIÚP NSKK

Đăng nhập thành viên

NSMAU

Thăm dò ý kiến

Bạn ưa thích giọng ca nam nghệ sĩ nào của thế hệ vàng nhất?

Út Trà Ôn

Hữu Phước

Thành Được

Thanh Hải

Minh Cảnh

Phương Quang

Thanh Sang

Minh Phụng

Minh Vương

Hùng Cường

Tấn Tài

Dũng Thanh Lâm

animation

Facebook

NS ANIMATION NHO

45 năm sân khấu cải lương

Đối với các nghệ sĩ thế hệ vàng của cải lương, 45 năm qua thật sự là những mùa nắng ấm, niềm tự hào lớn để họ đồng hành đầy trách nhiệm với thế hệ trẻ

 

Nghệ sĩ xót xa khi nhìn thấy gương mặt ca sĩ Hồng Ngọc

Rạng sáng nay, 23-5, ca sĩ Hồng Ngọc bất ngờ chia sẻ hình ảnh gương mặt bị phỏng nặng của mình khiến nhiều người không khỏi xót xa

 

Sân khấu kịch giảm giá vé để hút khách - Sân khấu sáng đèn trở lại, nghệ sĩ rộn ràng trên sàn tập

Sau thời gian tạm ngưng hoạt động, từ ngày 21-5, Sân khấu Kịch IDECAF đã sáng đèn trở lại với vở "Mưu bà Tú". Ông bầu Huỳnh Anh Tuấn cho biết lực vé bán khả quan khi sân khấu này quyết định giảm 30% giá vé. Từ hiệu ứng này, một số sân khấu kịch đã giảm giá đồng loạt để hút khán giả.

 

Nghệ sĩ "khóc" nhà báo Tần Nguyên

Tối 20-5, NSND Lệ Thủy và nhiều nghệ sĩ đã đến thắp hương tiễn biệt nhà báo Tần Nguyên – ký giả kịch trường thân thuộc với giới sân khấu, thành viên của Ban liên lạc Tổ chức phong trào "Ký giả ăn mày", Phó Ban Ái hữu Hội Sân khấu TP HCM.

 

NSND Bạch Tuyết: Sợ cũ với mình và khán giả

"Tôi luôn sống và làm việc như chỉ còn một ngày cuối cùng trong đời" - NSND Bạch Tuyết bày tỏ và cho biết bà luôn xác định mục tiêu phải làm mới mình liên tục

 

Diễn viên hài Hiếu Hiền, cứ nghe vọng cổ là tôi nhớ mẹ

Tối 15-5, HTV tổ chức chương trình giao lưu với diễn viên hài Hiếu Hiền trong chương trình sân khấu với khán giả trẻ. Anh đã tâm sự trong nước mắt khi nói về mẹ - cố nghệ sĩ Kim Ngọc.

 

Con gái soạn giả Hoa Phượng sáng tác cải lương về Covid-19 tại Đức

Nữ soạn giả Lương Nhứt Nương, con gái cố soạn giả tài danh Hoa Phượng, đang sinh sống tại thành phố Munich – Đức đã gửi tặng bạn đọc Báo Người Lao Động MV cải lương "Chuyện khu cách ly" do chị sáng tác.

 

Cải lương tuồng cổ gian nan truyền nghề

Mô hình đào tạo xã hội hóa nghệ thuật truyền thống rất cần sự tiếp sức của nhà nước

 

Nghệ sĩ trải lòng về "Ngày của mẹ"

Ngày của mẹ (10-5) năm nay, rất nhiều nghệ sĩ đã tri ân đấng sinh thành. Câu "Với mẹ, ngày nào cũng là "ngày của con" đã nói lên những cảm xúc khó tả về sự hy sinh thầm lặng và tình yêu của mẹ dành cho họ.

 

Vĩnh biệt nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển

Nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển đã trút hơi thở cuối cùng vào 23 giờ 25 phút ngày 6-5 tại tư gia ở TP HCM do căn bệnh ung thư vòm họng.

 

NSƯT Kim Tiểu Long lên tiếng khi "fan ảo" soi giới tính

NSƯT Kim Tiểu Long đã phản ứng trước nhiều tin đồn nghi ngờ về giới tính, điều mà anh cho là làm tổn thương đến gia đình mình.

 

Soạn giả Huỳnh Vũ qua đời, hưởng thọ 68 tuổi

Lúc 11 giờ ngày 1-5, các nghệ sĩ và người mộ điệu tiễn biệt tác giả Huỳnh Vũ về nơi an nghỉ cuối cùng tại An Giang. Ông qua đời lúc 15 giờ 50 ngày 29-4 do bệnh chấn thương sọ não để lại di chứng gây ứ nước trong não và bẹnh tiểu đường, hưởng thọ 68 tuổi.

 

"Bao Công" Linh Trung dốc sức cho cải lương 60 phút

Nghệ sĩ Linh Trung sau thành công với nhân vật Bao Công trong vở cải lương tuồng cổ "Bao Công sát thủ hoa hồng" đã bắt tay vào sáng tác kịch bản cho chương trình cải lương 60 phút của HTV.

 

"Bà chúa Tuồng" NSND Đàm Liên qua đời, thọ 77 tuổi

Theo tin từ NSND Lê Tiến Thọ, sân khấu tuồng Việt Nam vừa mất đi một nữ nghệ sĩ tài hoa, đó là NSND Đàm Liên. Bà trút hơi thở cuối cùng lúc 9 giờ 40 ngày 25-4, hưởng thọ 77 tuổi.

 

Mai Thế Hiệp: Thức tỉnh đam mê nghệ thuật sau phút "sinh tử"

"Nếu được chọn lại, tôi vẫn quyết theo nghệ thuật" là thông điệp mà diễn viên - đạo diễn - nhà sản xuất phim Mai Thế Hiệp đã mang đến trong chương trình "Khoảnh khắc cuộc đời".

 

Nghệ sĩ Bạch Long dồn sức cho "Đồng ấu" sau đại dịch

Khi nhận được thông tin TP HCM nới lỏng cách ly xã hội, dù chưa biết sân khấu sẽ được mở cửa trở lại lúc nào nhưng nghệ sĩ Bạch Long đã chuẩn bị cho sự trở lại của "Đồng ấu" mang tên anh.