NSND Thế Anh - Thênh thang khói nắng

NSND Thế Anh - Thênh thang khói nắng
NSND Thế Anh rót cho tôi ly trà ấm. Trong ngôi nhà nhỏ, tiếng chảo chén khua lanh canh, hơi bếp nồng nàn. Ông, người vừa được tôn vinh danh hiệu Thành tựu trọn đời tại lễ trao giải Cánh diều năm 2014, cười nhẹ tênh: “Già rồi, chuyện quá khứ quên quên nhớ nhớ. Nhớ được bao nhiêu, kể bấy nhiêu, nhé…”.

 

1. Tháng Ba, phương Nam trời đổ lửa nực nồng. NSND Thế Anh bắc ghế mời khách ngồi trước cửa nhà đón gió. Đường vắng tanh, chang chang khói nắng. Bất giác hỏi: “Hồi nhỏ, quê chú có nắng vầy không?”. Lão nghệ sĩ ngẩn ngơ: “Quê chú hả? Lâu rồi ít ai hỏi chuyện quê quán. Người ta thích nghe chú kể chuyện tình. Quê chú ở Từ Liêm, Hà Nội, không có nắng như vầy”.

Tự nhiên ông nghĩ rất lâu, ngó đâu đó, nói một mình: “Trưa tháng Ba trong này, nắng khan như tháng Bảy ngoài đó”. Một tháng Bảy năm nào nắng vàng ngọn tóc, người cha lên tàu viễn dương du học, mẹ kiễng chân nhướng mắt theo biển trời loang loáng. Buổi chia ly bàng bạc chiêm bao, những cơn mộng mị ập tới tức thở, cha đi, bận ấy không về…

Năm đó, Thế Anh ba tuổi, nhớ cha, chỉ biết khóc. Mẹ đợi một năm, 10 năm, 20 năm rồi không biết có còn sức đợi chờ. “Riêng chuyện của cha, mẹ vẫn đều đều kể mỗi đêm. Mẹ kể cha học giỏi thông minh, mẹ ước chừng cha giỏi quá, nên bên đó họ giữ cha lại làm bác sĩ luôn. Rồi cha có vợ khác…”. Chuyện người cha rời xa những đứa con nheo nhóc, quên mất mình còn sót lại một gia đình, bỗng chốc biến thành… cổ tích. Thế Anh cười: “Mẹ kể về cha đẹp quá, nên ba anh em chú không ai đem lòng oán trách, dù ông ấy bỏ mình”.

“Một thân một mình nuôi con, nhưng mẹ chú chưa bao giờ ca thán. Cho đến khi người anh kế của chú lâm trọng bệnh mà mất, thì mẹ khóc, khóc nhiều lắm, có gọi tên cha. Thảng thốt, đứt quãng…” - Thế Anh bặm môi, nén một hơi thở dài chực bung trong lồng ngực. Mẹ ông, tóc xanh tang trắng, quan tài trẻ con nhỏ xíu, hốt ba nắm đất bụi đã lấp mịt mờ, mẹ cào gai, mười ngón tay tươm máu. Nỗi đau lớp lớp ùa về ngập ngụa, người già nước mắt không rơi, chỉ còn xa xót nhọc nhằn rỉ ra từ đuôi mi chớm bạc: “Cho đến lúc cha mất đi, chú cũng chưa bao giờ được nhìn ông tận mặt”...

 

Bức ảnh bốn mẹ con nghệ sĩ Thế Anh được ông gìn giữ cho đến tận bây giờ

Thế Anh là con út, nhà có ba anh em, mất hết một. Mẹ ngơ ngác ra vào, hai anh em lủi thủi lớn khôn. Sợ mẹ buồn, Thế Anh ráng học. Ông kể: “Năm 1961, chú đậu vào khoa Toán, trường Đại học Sư phạm. Chẳng hiểu sao lại quyết định thi vào ngành sân khấu điện ảnh. Chắc bởi cái duyên nghề”. Năm 1964, Thế Anh vào vai trung úy Phương trong phim Nổi gió, chinh phục hầu hết các diễn đàn phê bình nghệ thuật. Trung úy Phương mang trên vai sự giằng xé tâm lý mãnh liệt. Bi kịch của trung úy Phương là ẩn ức của đất nước ly tan, cộng thêm phần day dứt, úa rời… Bao nhiêu hỗn mang lầm lạc của Phương, Thế Anh đong đầy bằng một ánh mắt.

Tài hoa chín rộ, Thế Anh vụt sáng rất nhanh. Ra mắt khán giả miền Nam trong phim Mối tình đầu với vai thư sinh Ba Duy ở độ tuổi 40, Thế Anh vẫn trẻ. Chàng sinh viên thất tình, thất thế, sa ngã và đớn đau, bạc nhược và ngơ ngác… trong Mối tình đầu đã giúp Thế Anh đạt được danh hiệu Nam diễn viên xuất sắc nhất vào năm 1980.

Vài mươi năm về trước, Thế Anh tung hoành màn ảnh Việt với biệt danh “đệ nhất hào hoa”. Mày rậm, mắt sáng, râu tóc xanh rì, ông khiến bao nhiêu người con gái máu chảy mềm tim. Nhắc chuyện tình, bỗng ông buồn hiu hắt: “Cháu biết không, người già mắc bệnh nhớ. Chiêm bao chưa tan ngỡ như mặt người còn đó. Hào hoa có gì hay, chỉ tổ gieo rắc buồn thương cho những người mình chẳng bao giờ muốn làm tổn thương”.

Có một cô gái chớm nương nhờ cửa Phật, mong manh như hoa, non tơ như đọt lá, lỡ động lòng trần trước nụ cười, đuôi mắt của Thế Anh. Ông kể: “Đợt ấy đi đóng phim, rồi trú tại một ngôi chùa ở Đà Lạt. Không biết sao người ta lại thích chú, khi cô ấy hẹn, chú cũng có ra. Ra để nói rằng, tôi có vợ rồi, rằng, tình cảm đó, tôi biết rồi, tôi sẽ giữ”. Cô ấy khóc, nước mắt như hơi sương giữa trời nắng hửng, tan nhanh, váng vất… Cũng còn đôi ba gương mặt con gái lướt qua đời Thế Anh, ông giữ lại, để đó, rồi quên quên nhớ nhớ xuôi về.

 

Vẻ điển trai của "đệ nhất hào hoa" màn ảnh Việt một thời

2. Bây giờ, Thế Anh 78 tuổi, mắc bệnh tiểu đường, gút… huyết áp lên xuống thất thường. Da bắt đầu nổi đồi mồi, tóc bạc, đến nụ cười cũng mỏi mê. Ngó xuống gian bếp nồng ấm hơi người, NSND Thế Anh cười hiu hiu tóc trắng: “Cảnh nhà không lẻ bóng, cũng đỡ. Có vợ ngày đêm sớm tối chăm lo. Nhiều đêm nghĩ ngợi mông lung, chợt thấy may mà mình chưa làm gì có lỗi với bà ấy, may mà đến giờ này, bà ấy vẫn còn đây”. Nhiều đêm ác mộng không chờ mà tới, bất giác lay tay người bạn đời, sợ hãi vụt tan, an yên là miên viễn…

Làm vợ, làm chồng nghệ sĩ như làm bạn với gió trời, nắm không xong, giữ cũng chẳng được, rày đây mai đó, hẹn người này, gặp người kia… “Dễ sa ngã lắm cháu ơi, nhưng chú là nghệ sĩ. Lỡ có chuyện gì, người ta không chỉ nói ông Thế Anh này nọ đâu, mà nói “giới nghệ sĩ… đó mà”. Câu đó nghe nặng lắm, nên chú chối từ tất cả, cái danh “nghệ sĩ” có được rồi thì phải giữ lấy cho sạch. Cho đến tận giờ này, chú còn có vợ cạnh bên. Chỉ còn biết nói lời biết ơn bà ấy”.

Ngôi nhà nhỏ tường treo đầy tranh ảnh, thuở hào hoa rực rỡ hiện về sống động. Thế Anh sảng khoái kể từng bức hình, từng nhân vật ông đã kinh qua. Xong chuyện, lại ra cửa ngồi buồn, lâu lắm không phim ảnh gì, người nhớ nghề, tự nhiên héo hắt.

Nhưng ước mơ vẫn chưa hết mùa lộng lẫy. Phút chốc đuôi mắt như reo, khát khao nhảy tanh tách ra khỏi điệu cười, vấn vít trên cái khua tay đầy hứng khởi. Rằng: “Chú mong được tiếp xúc với nhiều đạo diễn nước ngoài hơn, để học hỏi, để tiếp tục làm mới mình. Tiếng Anh, tiếng Pháp của chú còn “bén” lắm”; rằng: “Già thì làm nghề theo kiểu già. Biết đâu người ta thiếu một ông già đầy nội tâm, biết đâu người ta cần một ông già mắt một mí… như chú. Chú chờ một vai nặng ký, một vai thật khó cho dốc hết những kinh nghiệm dạn dày”…

Nhắc chuyện nghề, người bỗng nhiên trong veo, mát rượi, mặc khói nắng ngoài kia oi nồng gờn gợn. Thế Anh không già, không có tuổi 78, chỉ còn đây người nghệ sĩ cháy bỏng với giấc mơ được làm nghề, được tận hiến cùng nghề. Như nắng chói tháng Ba cơi lên những ngọn khói lộng lẫy giữa đất trời. Khói nắng thênh thang, ngưng vào mây, mai này thành mưa mát ngọt… 

HỒ NGỌC GIÀU
 

NSND Thế Anh và những câu chuyện bây giờ mới kể 

Chẳng ai gọi ông bằng cái tên cúng cơm "Thế Anh" thay vào đó là Ba Duy (Mối tình đầu), Phương, "thằng phải gió"... NSND Thế Anh tâm sự.

 

Vào trại cai nghiện

Tôi được nhận vai Ba Duy sau ngày giải phóng. Ban đầu, khi phân vai, nhiều người lo lắm. Họ sợ tôi là người Bắc, không thông thạo tác phong, cách sống của người Nam. Chưa kể, nhân vật của tôi lại là một thanh niên bụi đời, nghiện ngập, mà tôi lúc đó thì lại vừa to, vừa mập. Thế nên việc đầu tiên của tôi là giảm cân.

 

NSND Thế Anh trong phim Mối tình đầu

Lúc đó, ngày tôi chỉ ăn một bữa, rồi "giã" cà phê liên tục, cho gầy bớt đi. Ngoài ra, tôi còn phải thâm nhập vào trại cai nghiện ga Bình Triệu để tìm hiểu những anh nghiện. Rồi tôi vào vai cũng gãi sồn sột, tay chân run cầm cập, dãi dớt lòng thòng... Có mấy bà má tưởng thật, gặp tôi liền bảo: "Khổ quá, sao lại ra nông nỗi này hả con?"

Có một khó khăn nữa là hồi đó, ở ngoài Bắc không đi xe honda. Ấy vậy mà khi quay, tôi phóng 67 lạng lách còn hơn cả ông Lý Huỳnh. Để làm được những điều đó, tôi đều phải thâm nhập thực tế hết.

Tôi còn nhớ ở gần cuối phim, có một cảnh mà tôi phải khóc sau khi nghe cô vợ tiết lộ bí mật vì sao lại lấy chồng Mỹ. Để quay được cảnh đó, tôi đã "đổ lệ" nguyên một tuần bởi đạo diễn muốn có một cảnh quay thật đẹp, muốn thu được hình hai giọt nước mắt long lanh.

Phim này sau đó nổi lắm. Đến mức mà khi vợ sinh con thứ hai, tôi vừa bước chân vào bệnh viện đã bị các cô y tá đuổi ra mà rằng: "Thôi xin bố đi về đi, lại thêm một thằng bụi đời".  

"Sao ông lại làm thế?"

Cho đến lúc này, đi đâu người ta vẫn gọi tôi là anh Phương, là Ba Duy. Còn các mẹ miền Nam thì gọi là cái thằng "phải gió", rồi thì "thả gió", chứ chẳng nhớ ra được Nổi gió.   Tôi nhớ tình cờ, có người gặp tôi đã... bắt đến cái đồng hồ. Lý do là vì hồi phim Mối tình đầu công chiếu, anh này mải chen lấn mua vé, bị người ta giật mất cái đồng hồ lúc nào không hay.

 

Vui vẻ nói cười với người hâm mộ. (ảnh: VietNamNet)

Lại có lần tôi xuống Hải Phòng, được cánh bán vé tha thiết mời đi ăn nhậu. Hỏi tại sao thì họ bảo: "Nhờ có phim của anh mà bọn em trúng to, nên giờ để bọn em khao anh một bữa."

Mới đây thôi, vì đường đông và có việc gấp nên tôi đánh liều đi ngược chiều. Vừa mới chạy được mấy mét thì bị hai ông công an xồ ra bắt. Tôi vừa bỏ kính với mũ xuống thì cả hai kêu lên: "Trời ơi, ông Thế Anh, sao ông lại làm thế?" rồi... tha cho tôi đi luôn.

Cho đến bây giờ, đi đâu người ta cũng gọi tên những nhân vật mà tôi đã đóng, đi đâu người ta cũng nhớ đến tôi. Thú thực, đó là niềm vinh dự lớn nhất của người nghệ sĩ.

Diễn viên trẻ thiếu sáng tạo quá!

Ngày xưa, tôi phải học bốn năm trong nhà trường, sau đó tiếp tục đi tu nghiệp bên Đức và Liên Xô, về mới bắt đầu lập nghiệp. Còn bây giờ thì thấy nhiều em cứ cậy mình xinh đẹp là đóng phim, lại được cánh báo chí thi nhau thổi lên thành ra các em lại tưởng rằng mình trở thành nghệ sĩ lớn đến nơi rồi.

Tôi từng chứng kiến một anh diễn viên nọ đóng vai vua mà lại... ngọng "níu" ngọng "nô". Đứng trước hoàng hậu dõng dạc nói: "Bớ hoàng hậu, trẫm hiểu ’lỗi lòng’ của ’làng’". Thấy mà buồn.

 

Một thời phong độ

Theo tôi thì nhiều diễn viên trẻ Việt Nam hiện giờ thiếu sáng tạo quá, thiếu cả học thức nữa, cái đó là rất nguy hiểm, không chấp nhận được.

Một đạo diễn nước ngoài đã nói với tôi rằng ông rất khâm phục khả năng bắt chước, sự nhanh nhạy và ngoại hình của diễn viên Việt Nam. Thế nhưng ông cũng hết sức ngạc nhiên về trình độ của nhiều người trong số họ.

Một người diễn viên tài năng là người có thể thò tay vào tim của khán giả và bóp được. Nếu như thiếu kiến thức, thiếu đào tạo thì làm sao có thể làm được điều đó.

Sáng tạo là rất quan trọng. Bây giờ mỗi khi nhận vai, tôi đều phải vắt óc lên nghĩ làm sao cho không bị lặp lại những hình mẫu cũ kỹ. Phải làm thế nào để lúc buồn không chỉ có chảy nước mắt, không còn bứt tóc, bứt tai, không còn rít thuốc lá... Thế cho nên, đến bây giờ dù đã già nhưng vẫn nhiều lúc ngạc nhiên trước cuộc đời, vẫn đi theo đám ma xem người ta khóc ra sao, đi theo đám cưới xem người đời cười như thế nào...

Mơ giải Oscar

Tôi rất muốn và có rất nhiều đề tài muốn làm. Cuộc sống hiện nay nhiều chuyện hay lắm chứ. Nhưng vấn đề là... tiền. Nếu làm phim xong phải bán hết cả nhà cả cửa đi thì tôi xin kiếu. Nếu bây giờ được đầu tư 5 tỷ, Thế Anh xin làm ngay.

Ngày xưa học chung trường điện ảnh, Trà Giang đẹp lắm, ai cũng ao ước. Cho đến bây giờ, già rồi thì mới có thể ôm nhau thoải mái, chứ ngày xưa thì khó lắm.

 

"Giờ thì ôm nhau thoải mái hơn rồi... ". Ảnh: VietNamNet

Nói về Trà Giang, tôi cũng muốn khuyên cô ấy không nên nên từ giã điện ảnh. Nếu như có một bộ phim được đầu tư đến nơi đến chốn thì vẫn làm chứ. Kể cả bây giờ có phải vào vàa bà mẹ hay bà cố thì cũng có sao. Hãy noi gương Clint Eastwood, 80 tuổi mà vẫn đóng ngon lành cùng Sandra Bullock, Angelina Jolie.   Tôi vẫn mong đến một lúc nào đó, sẽ có một bộ phim của Việt Nam được đề cử vào hạng mục giải thưởng phim nước ngoài hay nhất của Oscar.

(Linh Phạm, VietNamNet)