Nghệ sĩ Dương Văn Học và giấc mơ đời người

Với những người yêu thích múa rối, nghệ sĩ Dương Văn Học là cái tên rất đỗi quen thuộc. Rời xa Hà thành hoa lệ, từ mấy năm nay ông về định cư ở phố biển Nha Trang, tiếp tục theo đuổi giấc mơ về rối.

Duyên nợ với rối

Là học viên khóa đầu tiên của Trường Múa Việt Nam (năm 1959), nghệ sĩ Văn Học đã nhiều năm gắn bó với sân khấu múa. Năm 1984, sau khi tốt nghiệp lớp đại học biên đạo múa, ông bất ngờ chuyển về Nhà hát Múa rối Việt Nam. Lúc đầu, ông chỉ đảm nhận vai trò viết kịch bản, xây dựng các tiết mục múa rối, nhưng rồi vì máu nghề nghiệp, ông đã dấn thân lên sân khấu biểu diễn. Theo nghệ sĩ Văn Học, khi đất nước mở cửa, qua sách báo, băng đĩa của nước ngoài mà bạn bè mang về, ông thấy ở nước ngoài có nhiều nghệ sĩ múa rối độc diễn (một mình diễn cả tiết mục), ngay lúc đó ông đã nghĩ đến việc xây dựng các chương trình múa rối độc diễn ở Việt Nam. “Khi tôi trình bày ý tưởng, lãnh đạo nhà hát đã gạt đi vì cho rằng nghệ sĩ Việt Nam không có ai đủ tầm làm nghệ sĩ độc diễn múa rối. Nhưng tôi không chịu bỏ cuộc...”, ông nhớ lại.

 

Trong 2 năm (1990 - 1992), nghệ sĩ Dương Văn Học đã dốc hết vốn liếng, chạy đôn chạy đáo khắp nơi thực hiện “giấc mơ” của mình. Cùng một lúc, ông phải tự viết kịch bản, tìm âm nhạc phù hợp, nhờ họa sĩ làm các con rối theo ý tưởng của mình, tập điều khiển rối. Những kiến thức về múa, âm nhạc mà ông tích lũy được trong những năm làm nghề múa đã được tận dụng, chuyển hóa để xây dựng nên các tiết mục múa rối mới. Mỗi lần nghĩ ra tiết mục mới, ông lại gọi vợ con đến xem thử, dùng máy quay mini ghi hình để xem lại và rút kinh nghiệm. “Đoạn diễn nào vợ con cười nghiêng ngả là mình thành công, còn nếu họ nhíu mày suy nghĩ thì phải xem lại. Nhiều đoạn tôi phải thử nghiệm cả tháng trời mới thành công”, ông kể lại. Năm 1992, nghệ sĩ Văn Học đã có buổi biểu diễn báo cáo ở Cục Nghệ thuật Biểu diễn (Bộ Văn hóa - Thông tin) rất thành công. Những tiết mục múa rối độc diễn như Pho tượng Chàm, Thuyền trên sông, Những cô gái Tây Nguyên, Cái chết của con thiên nga, Phiên chợ Ba Tư, Vũ điệu tuổi trẻ... gây được tiếng vang lớn. Sau đó, ông đã đi biểu diễn gần như tất cả các tỉnh, thành trên toàn quốc. Điều khiến nhiều người nhắc đến ông không chỉ là kỹ năng biểu diễn điêu luyện, mà còn bởi ở nhiều tiết mục ông đã lồng vào đó những triết lý nhân sinh sâu sắc.


Khoảng 10 năm sau đó, Dương Văn Học đã trở thành “sứ giả” của nghệ thuật múa rối độc diễn Việt Nam. Những con rối đã cùng ông đi đến nhiều sân khấu quốc tế như: Pháp, Iraq, Đức, Nga, Hàn Quốc, Thái Lan... Đến bây giờ, ông vẫn không quên kỷ niệm của những chuyến lưu diễn. Một lần ông đi diễn ở Pháp, một khán giả vì quá thích tiết mục múa rối Cái chết của con thiên nga đã ngỏ ý mua con rối thiên nga với giá 300 USD, rồi 500 USD nhưng ông một mực từ chối. “Tôi nói với ông ấy, nếu ông muốn thì khi về Việt Nam tôi sẽ làm con khác tặng ông. Còn con rối này đã là người bạn của tôi rồi...”, ông nhớ lại...


Ước mơ về một bảo tàng múa rối độc diễn


Nghệ sĩ Dương Văn Học (sinh năm 1942) từng nhận được nhiều giải thưởng như: Huy chương Vàng tại Liên hoan Múa rối toàn quốc 1994; Giải thưởng của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam các năm 1994, 2000; Giải thưởng của Quỹ Văn hóa Việt Nam - Thụy Điển; Giải thưởng nghệ thuật của Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam và nhiều giải thưởng, bằng khen tại các sân khấu múa rối quốc tế.

Sau bao năm rong ruổi cùng những chuyến biểu diễn, nghệ sĩ Dương Văn Học chọn Nha Trang làm điểm dừng chân. Trong căn nhà ở số 92 Dương Hiến Quyền - Nha Trang, ông đã dành một phòng trưng bày để giới thiệu nghệ thuật múa rối với hơn 120 con rối ông đã dùng để biểu diễn và các bài báo viết về ông cùng những chuyến biểu diễn. Ở tuổi ngoài bảy mươi, thỉnh thoảng nghệ sĩ Văn Học vẫn đi diễn, tham gia giảng dạy về cách làm và diễn múa rối cho trẻ em ở Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Nha Trang và nhiều lớp tập huấn về múa rối khác. Ông dành nhiều thời gian để viết sách về nghệ thuật múa, múa rối. Đến nay, ông đã cho ra các đầu sách: Sân khấu rối - Tìm hiểu và thử nghiệm, Nghệ thuật múa Việt Nam thoáng cảm nhận, Hướng dẫn cách làm và diễn múa rối cho trẻ thơ, Múa - Qua một cách nhìn và 5 tập kịch bản múa rối. Hiện tại, ông đang viết cuốn Nghệ thuật múa rối cổ truyền xứ Đoài. Điều làm ông trăn trở đó là chưa có người kế nghiệp. “Con trai tôi từng theo học nghề nhưng cũng bỏ giữa chừng. Bây giờ lớp trẻ chỉ muốn học cái gì nhanh nổi tiếng, kiếm thật nhiều tiền nên thật khó để có người nối nghiệp”, ông nói.


Mới đây, nghệ sĩ Dương Văn Học đã làm đơn xin được mở bảo tàng múa rối độc diễn đương đại và đã được UBND tỉnh Khánh Hòa đồng ý. Đề cập điều này, ông bày tỏ: “Tôi mở bảo tàng vì muốn đề cao tính học thuật của nghệ thuật múa rối. Người xem đến đây không chỉ xem những con rối chết, mà còn được trao đổi với nghệ sĩ về nghệ thuật múa rối, được xem biểu diễn rối tại chỗ, được hướng dẫn về cách làm rối và cách biểu diễn múa rối. Bây giờ diện tích trưng bày vẫn còn hơi khiêm tốn, khi có điều kiện tôi sẽ mở rộng hơn...”.


Không biết giấc mơ mở bảo tàng của nghệ sĩ Văn Học sẽ đi đến đâu, nhưng dẫu sao đó cũng là một ước mơ đáng trân trọng, bởi đó là khát vọng chính đáng của nghệ sĩ!