Một Kỳ Tích

Hạnh phúc nhân đôi khi em Thanh Sơn và gia đình anh chị Bạch & Lê tại Paris vừa qua đã làm được một điều mà tôi trộm nghĩ :" Có lẽ, ông bà cha mẹ trong dòng tộc đã đồng ý gửi gấm cho họ cùng nhau thực hiện!."

Tôi đã phải trông ngóng từng ngày ngay từ lúc em Thanh Sơn_ người em trai út của anh Thanh Tòng ,tên thường gọi từ nhỏ là 'Thuận' đã gặp và trao đổi với tôi khi tôi về VN, về lịch sử dòng họ Bầu Thắng và Sân Khấu Tuồng Cổ của đại gia đình chúng tôi, tính cho đến nay là đã được 6 đời theo nghiệp dĩ.

Một sự hạnh ngộ rất bất ngờ khi bằng cấp tốt nghiệp đại học về âm nhạc của đứa cháu gái tên Sophie( con gái chị Bạch Lê) lại có một sự kết nối gần gũi với nghề nghiệp của ông bà cha mẹ là sân khấu truyền thống Tuồng Cổ Việt Nam.

Đó cũng là một trong những lý do mà Thanh Sơn đã được nhà hát Le Mandapa mời sang Paris để giảng dạy phân tích cụ thể rõ ràng quá trình phát triển về Nghệ Thuật Tuồng Cổ truyền thống xuất phát từ nghệ thuật Hát Bội, rồi đến giai đoạn Hát Bội Kim Thời( còn gọi là Hát Bội pha Cải Lương), đi dần đến Cải Lương Hồ Quảng( chuyên hát tuồng tíchTàu ) và sau cùng là Cải Lương Tuồng Cổ chuyên về đề tài lịch sử Việt Nam , sử dụng vũ đạo Hát Bội truyền thống.

Thanh Sơn đã có ''đất để dụng võ'', có học trò Tây học vũ đạo Hát Bội cổ truyền chuyên hát tích Tàu ( từ thế kỷ thứ 13 đời nhà Trần), rồi từ đó theo thời gian chuyển dần sang Cải Lương Tuồng Cổ ( chuyên diễn tuồng lịch sử Việt) hiện nay ra làm sao.... Sơn vừa nói, vừa thị phạm, vừa dạy, vừa giải thích ý nghĩa của từng động tác vào vai gì , trường hợp nào, tình huống nào..v.v...

Và sau cùng là những xuất hát cụ thể minh họa với những trích đoạn và những nhân vật tiêu biểu như Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thành, Trần Bình Trọng, nhân vật dã sử Nguyễn Địa Lô, nhân vật Phàn Định Công của Hát Bội truyền thống San Hậu.... Ngoài Sơn ra, còn có sự hỗ trợ của anh Thanh Bạch và chị Bạch Lê trong một vài vai làm nền có liên quan đến nhân vật chính mà Thanh Sơn biểu diễn.

Điều bất ngờ cuối cùng mà cũng rất là hạnh phúc vô biên khi Thanh Sơn_ đại diện cho cả dòng họ Bầu Thắng là người Việt Nam đầu tiên được gắn hình lên tấm bản đồ nghệ thuật biểu tượng của nhà hát Le Mandapa trước sự thán phục của nhiều nhà nghiên cứu và đam mê nghệ thuật Tuồng Cổ tại Paris.
Xin phép được ngược dòng thời gian để thấy quá trình phát triển của Nghệ Thuật Tuồng Cổ đương đại, mà bộ môn này phải có một bước đi khá gian nan trải dài theo năm tháng, và cũng nhờ vào đó mà bộ môn nghệ thuật này được phát triển và định hình, quay về đúng tâm điểm của nó là trình diễn được những kịch bản nói về lịch sử Việt Nam.
Từ một lối hát được bắt đầu từ đời nhà Trần vào thế kỷ thứ 13. Khi vua Trần Nhân Tôn chiến thắng quân Nguyên lần đầu tiên.Trong số những tù nhân mà vua nhà Trần bắt được, có một tù nhân gốc người Hán tên là Lý Nguyên Cát, vốn là nghệ sĩ Kinh Kịch. Khám phá và tìm hiểu, nhà vua thấy tuồng tích và cách hát lạ và hay, nhà vua muốn lập ban hát ngay trong triều đình, bèn truyền cho tha Lý Nguyên Cát. Sau đó ngài cho lập ban hát trong triều đình, hát theo tuồng tích Kinh Kịch của Lý Nguyên Cát, nhưng lời hát và điệu bộ thì Việt hóa dần dần. Lúc xưa đó gọi là Hát Tuồng, về sau gọi là Hát Bộ vì có động tác múa bộ, sau này đọc trại đi là Hát Bội.
Cho đến đầu thế kỷ thứ 20, khi bộ môn Cải Lương ra đời, thì vào khoảng thập kỷ 1940, Hát Bội suy sụp. Trong miền Nam nảy sinh ra Hát Bội pha Cải Lương ( còn gọi là Hát Bội Kim Thời). Đến thập niên 1950_1970 chuyển sang hát Cải Lương tuồng tích Tàu, còn gọi là Cải Lương Hồ Quảng. Từ cuối thập niên 1970 từ Cải lương Hồ Quảng chuyển sang Cải Lương Tuồng Cổ_ đề tài về lịch sử Việt Nam. Chính cậu Ba Minh Tơ và anh Thanh Tòng là người đặt nền móng cho loại hình Cải Lương Tuồng Cổ chuyên diễn lịch sử Việt Nam.

Theo dõi quá trình giảng dạy tại Paris trong mấy mươi ngày ít oi , tôi cảm thấy thán phục "thằng em" này hết sức ( đúng ra là vai anh vì con của ông cậu thứ Ba ), nhưng gia đình tôi lúc nào cũng xem 'Thuận' như đứa em ruột trong nhà ngay từ khi hắn còn nhỏ xíu, thật thà, chân chất và èo uột khó nuôi. Tôi thật sự rất cảm động ...và yêu thích nhất là khi xem clip Thanh Sơn dạy cho người Pháp hát 4 câu thơ bất hủ (immortalize) của bậc anh hùng kỳ tài của Viêt Nam : Lý Thường Kiệt:
" Nam Quốc san hà Nam Đế cư
Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khang thủ bại hư"

Xin cảm ơn anh chị Thanh Bạch& Bạch Lê , các cháu Sophie Nguyen, Bao-Tam Nguyen và Sylvie NG, mỗi người một tay hỗ trợ em Thanh Sơn đã làm được điều tốt đẹp và ý nghĩa về chuyên môn cũng như một chút về tự hào dân tộc.

BL ( từ Sydney)

XEM THÊM HÌNH ẢNH TẠI ĐÂY