Thanh Thanh Tâm : chống chọi sóng gió hào quang

Vượt qua hơn mười lăm cây số luôn bị kẹt xe bởi các “lô cốt”, tôi tìm đến một căn hộ chung cư tầng 11 trên đường Trần Xuân Soạn ở quận 7, TP.HCM nơi nghệ sĩ Thanh Thanh Tâm cùng gia đình đang tạm thuê. Vừa lăn lộn trên sân khấu vừa làm tròn vai của người mẹ, người con trong gia đình nhưng chị vẫn giữ được nét hồn nhiên, tươi trẻ của một phụ nữ xinh đẹp và tài năng. Thời gian có làm phai đi nhan sắc, song thời gian cũng mang lại cho chị nhiều trải nghiệm sâu sắc và tinh tế.

Ngồi đối diện với Thanh Thanh Tâm, tôi lại nhớ những câu chuyện được truyền tụng trong giới cải lương về một cô bé “thần đồng” sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm. Mấy mươi năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự xuất hiện của nhiều “thần đồng” toán học, văn học, hội hoạ, thể thao,… nhưng rồi khi họ lớn lên chẳng mang lại dấu ấn gì xứng đáng với sự kỳ vọng. Tuy nhiên, trường hợp cô con gái nhỏ của đôi nghệ sĩ cải lương tài danh Nam Hùng - Thanh Thanh Hoa thì khác. Nếu như Nam Hùng vừa là con nuôi vừa là đệ tử chân truyền của tổ sư Phùng Há, chuyên diễn kép độc mùi thì vợ - Thanh Thanh Hoa cũng nổi tiếng sắc tài, từng đoạt giải Thanh Tâm, một thời là đào chính hát cặp với danh ca Út Trà Ôn. Theo chân cha mẹ đêm đêm ngồi bên cánh gà xem biểu diễn, cái gien nghệ thuật từ máu sớm bừng nở trong “mèo con” Nguyễn Thị Thanh Tâm. Mới bốn tuổi, khi cha mẹ đang hát cho đoàn Thanh Minh Thanh Nga, cô bé đã được bà bầu Thơ phát hiện năng khiếu và thường cho hát tân nhạc mở màn mỗi đêm diễn, rồi được đóng vai bé Sang trong vở Lá sầu riêng. Đến sáu tuổi, từ sân khấu cô bé bước sang phim trường, vào vai con của nghệ sĩ Thẩm Thuý Hằng trong phim Sóng tình, tiếp đó lại làm con của nghệ sĩ Mộng Tuyền trong phim Phận má hồng. Năm tám tuổi, cô bé thần đồng còn “nhảy” qua đóng kịch truyền hình. Vừa đi học vừa diễn, con đường nghệ thuật đã sớm mở ra với nghệ sĩ nhí Thanh Thanh Tâm và cô trở thành niềm hy vọng lớn của giới nghệ thuật cải lương.

Năm mười bốn tuổi, Thanh Thanh Tâm thi đậu trường nghệ thuật sân khấu- điện ảnh, nhưng do nhỏ tuổi không được học, cô chuyển sang thi vào học trường Trần Hữu Trang khoá đầu tiên, đến năm 1981 thì tốt nghiệp cùng với Chí Linh, Vân Hà, Linh Trang... Từ cô bé năng khiếu, Thanh Thanh Tâm được học hành bài bản, lại say mê gắn bó với nghề, nên tài năng phát triển không ngừng. Đến nay, sau hơn 40 năm lăn lộn trên sân khấu, thủ diễn hơn một trăm vai, với sở trường đào thương, trở thành ngôi sao sáng được đông đảo khán giả trong và ngoài nước mến mộ, rõ ràng Thanh Thanh Tâm không hổ danh “thần đồng” vốn được kỳ vọng.

Cha và con nối tiếp vì sân khấu

Nhập vai bằng tất cả con tim

Trong sự nghiệp của mình, mỗi nghệ sĩ thường gắn với những vai tuồng ấn tượng. Đối với Thanh Thanh Tâm, người yêu cải lương từng say đắm với những vai đào thương mùi mẫn, nhất là những nhân vật đương đại được chị thể hiện rất có chiều sâu nội tâm, như cô thanh niên xung phong Mận trong vở Mùa xuân choem, Klao trong Cho rừng lại xanh, Trinh trong Giũ áo bụi đời, Lựu trong Đời cô Lựu, Lê Na trong Nước mắt bạo lực, Thanh trong Hòn vọng phu, Liên trong Tình yêu tướng cướp,… Chị cũng đóng khá đạt nhiều vai lẳng và cả vai cổ trang như Ngu Cơ, Dương Quí Phi,… đến Dương Vân Nga, Hoạn Thư đa tính cách.

Tên tuổi Thanh Thanh Tâm gắn liền với Nhà hát Trần Hữu Trang, đoàn Huỳnh Long, Sân khấu tài năng. Chị là nghệ sĩ trẻ được trao huy chương vàng đầu tiên Giải Triển vọng Trần Hữu Trang năm 1991, đoạt Giải Tài năng Trần Hữu Trang năm 1997 và cũng là nghệ sĩ trẻ nhất được ngồi vào ghế ban giám khảo giải thưởng cao quí này năm 1999. Trước đó, năm 1998, chị được trao danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

Hai thập niên cuối thế kỷ 20, Thanh Thanh Tâm hợp cùng với Vũ Linh trở thành “đôi tình nhân sân khấu” gây nên cơn sốt trong lòng người hâm mộ. Bất cứ đêm diễn nào có sự xuất hiện của Vũ Linh- Thanh Thanh Tâm đều đông chật khán giả, đến nỗi nếu một trong hai người vắng mặt thì xem như đêm diễn thất bại trong lòng người hâm mộ. Đây được xem là một hiện tượng kỳ lạ của sân khấu cải lương. Khi rời đoàn Trần Hữu Trang 2 về đoàn Huỳnh Long, Thanh Thanh Tâm lại tiếp tục thành công khi hợp cùng Minh Vương thành đôi bạn diễn ăn ý, đặc biệt là trong hai vở tuồng cổ Xử án Phi Giao và Sở Vân cứu giá.

Cũng chính thời kỳ vàng son này, Thanh Thanh Tâm đã thu nhiều video tuồng cải lương rất ăn khách như Đêm lạnh chùa hoang, Từ Thức lên tiên, Tây Thi, Hòn vọng phu, Lôi vũ, Người gọi đò bên sông,…

Vũ Linh - Thanh Thanh Tâm trong vở Hòn vọng phu 

Mấy năm gần đây, Thanh Thanh Tâm liên tục đi lưu diễn và chăm sóc con gái lớn đang du học ở nước ngoài. Từ đầu năm 2009, chị mới trở lại với sân khấu trong nước và tái hợp cùng Nghệ sĩ ưu tú Vũ Linh làm nên những suất hát “cháy” vé, tiếp thêm sinh khí cho đời sống nghệ thuật cải lương đang rơi vào cảnh “buồn tàn thu”. Đặc biệt, chị đã tự vượt khỏi vai sở trường đào thương để thủ diễn vai người già rất lạ lẫm trong vở Mênh mông tình mẹ mang lại cho người xem một hình ảnh mới đầy xúc động về một tài năng sân khấu nhiều trải nghiệm. Cái sâu lắng qua thời gian giông tố của chị còn thể hiện qua những vai cũ nhưng mang phong cách mới lạ, như Thanh trong Hòn vọng phu, Phượng Cầm trong Vợ 16 chồng lên 3,…

Cũng nhờ sự trải nghiệm, Thanh Thanh Tâm bắt đầu thử sức mình ở vai trò đạo diễn. Vào tối 23.6.2009, Đoàn Nghệ thuật cải lương Sài Gòn 1 đã ra mắt thành công vở dựng đầu tay của chị: Mưa rừng (soạn giả Hà Triều- Hoa Phượng), vẽ nên bức tranh đẹp miền sơn cước, với tâm lý nhân vật rất lo gich, ngôn ngữ văn học trong tác phẩm được phát huy tối đa. Thanh Thanh Tâm thổ lộ:

- Tôi chưa qua trường lớp đạo diễn, nên chỉ dám dựng những vở mà các đạo diễn khác không dàn dựng. Đối với tôi, nghệ thuật cải lương là sự tổng hợp, từ kiến thức lịch sử về vở tuồng, vai diễn cho đến ánh sáng, không gian sân khấu,… Trong khi đó, tôi chỉ mới có kinh nghiệm của một diễn viên nên còn phải cố gắng rất nhiều.

* Giữa lúc cải lương đang gặp nhiều khó khăn, chị luôn gắn bó với nghề, từ diễn viên còn chuyển sang làm đạo diễn. Điều đó cho thấy Thanh Thanh Tâm khó mà rời xa sân khấu.

- Tôi quan niệm nghệ thuật là điều thiêng liêng, chứ không đơn giản chỉ là chuyện làm nghề. Càng khó khăn thì người nghệ sĩ đòi hỏi càng có tình yêu lớn lao với nghề mới có thể tồn tại.

* Mỗi lần bước lên sân khấu, tâm trạng chị ra sao, thưa nghệ sĩ?

- Rất hạnh phúc. Còn được cống hiến cho khán giả là còn niềm vui, còn hạnh phúc.

* Ngoài năng khiếu, tình yêu nghề thì để đứng vững trên sân khấu người nghệ sĩ  cần phải thế nào?

- Thường xuyên học hỏi và rèn luyện. Trước khi nhận một vai diễn, bao giờ tôi cũng đọc kỹ kịch bản và khi đã nhận rồi thì ra sức học hỏi, tập luyện, sống với nhân vật, nhập vai bằng tất cả trái tim. Thế hệ chúng tôi học nghề cực lắm. Nhờ vậy mà nhiều người thành danh. Và khi diễn đến một chi tiết nào đó tôi luôn nhớ tới lời thầy cô dặn. Để có được như ngày hôm nay, tôi không bao giờ quên công ơn của các thầy cô: Kim Cúc, Tấn Đạt, Hoàng Ba, Ngọc Hùng, Tri Trọng, Công Thành,… đặc biệt là được sự dạy dỗ tận tình của bà nội.

Đau khổ vì tình duyên & thích làm một phụ nữ bình thường

Khi chúng tôi ngồi trò chuyện với nhau cũng là lúc gia đình chị cùng người hâm mộ vừa thương tiếc tiễn đưa Nghệ sĩ nhân dân Phùng Há về nơi an nghỉ cuối cùng tại chùa Nghệ Sĩ- Gò Vấp. Giới nghệ sĩ cải lương đã tổ chức chương trình Ngọn nến lung linh tại Nhà hát Thành phố để tưởng niệm bậc minh sư và gây quĩ từ thiện giúp đỡ người nghèo theo tâm nguyện của bà. Dù tổ chức gấp gáp, còn nhiều khiếm khuyết, có những nghệ sĩ quên câu quên đoạn gây phản cảm trong dư luận, nhưng Ngọn nến lung linh cũng đã phần nào thể hiện được tinh thần nhân văn của giới nghệ sĩ. Và trong chương trình này, Thanh Thanh Tâm là một trong những nghệ sĩ biểu diễn gây ấn tượng nhất, không chỉ vì đạo hiếu nghĩa đối với bà nội mình, mà còn hết sức có trách nhiệm trước khán giả. Vẫn đôi mắt buồn buồn trên gương mặt thanh tú, chị nhớ lại:

- Lúc tôi thi vào trường nghệ thuật sân khấu rồi trường Trần Hữu Trang đều do bà nội dắt đi. Tất nhiên là bà đều trao đổi với ba mẹ tôi. Tôi được học hành bài bản đàng hoàng, từ giọng ca tới vũ đạo, phần lớn cũng nhờ bà nội dạy cho. Bà luôn sáng tạo chứ không dạy rập khuôn. Ở trường, có khi hôm nay bà dạy thế này, nhưng tối về nghĩ ra cái mới, hôm sau bà dạy lại hay hơn. Bà nói làm nghệ thuật phải chịu khó mới tiến xa, còn không thì dễ nhàm chán. Chịu khó học hỏi, tìm tòi sáng tạo. Chịu khó tập luyện từng lời ca, từng đường vũ đạo. Bà là một nghệ sĩ đa năng, một tấm gương mà các học trò đều kính trọng.

* Sự nghiệp và nhân cách của Nghệ sĩ nhân dân Phùng Há là một phần đáng tự hào của lịch sử nghệ thuật cải lương. Thưa nghệ sĩ, mỗi lần nhớ về bà nội mình thì ấn tượng sâu sắc nào của bà hiện lên trước tiên trong lòng chị?

- Trên sân khấu lẫn trong đời thường, lúc nào bà cũng đẹp cũng sang. Dù nhân vật trong tuồng có xấu đến mấy, nhưng hình ảnh mà bà mang lại cho khán giả lúc nào cũng đẹp. Bà nghĩ về mình thì ít mà nghĩ về đồng nghiệp thì nhiều và cũng luôn hướng về người nghèo khó, bất hạnh. Bà là nghệ sĩ đã sống hết mình cho nghệ thuật, cho cuộc đời tới hơi thở cuối cùng.

* Vậy còn với ba mẹ, chị có chịu nhiều ảnh hưởng?

- Tôi sớm có ý thức tự lập, học ở ngoài đời nhiều hơn. Dĩ nhiên, nhờ gien của ba mẹ mà chất nghệ sĩ đã vào trong máu tôi. Mỗi lần được xem ba diễn là tôi nhớ tới bà nội. Ba tôi cũng đa năng, đóng những vai mạnh mẽ, như Lữ Bố trong vở Phụng Nghi đình ba diễn rất ấn tượng. Đây cũng là vai mà bà nội từng để lại dấu ấn đặc biệt. Còn mẹ tôi cũng là diễn viên một thời thanh sắc, có giọng ca chân phương mà ngọt. Tôi hay nghe những nghệ sĩ thế hệ trước bảo rằng: Ngày xưa mỗi lần Thanh Thanh Hoa ra sân khấu là khán giả rầm rộ vỗ tay khen đẹp, chứ Thanh Thanh Tâm không đẹp bằng!

* Chị có nghĩ mình là phụ nữ đẹp?

- Tôi chỉ là một phụ nữ dễ nhìn. Đối với tôi, mọi việc đều có tính tương đối.

* Cả trong nghề nghiệp lẫn đời sống riêng tư?

- Đúng vậy. Tôi chỉ thích làm một phụ nữ bình thường. Vì hào quang của sân khấu, vì sự nổi tiếng mà tôi đã trả giá rất đắt cho tình yêu và hôn nhân. Lớn thuyền thì lớn sóng. Đã có lúc không chịu nổi áp lực từ cuộc sống mà tôi có ý định biến mất khỏi cuộc đời. Nhưng rồi nghĩ về con nhỏ, nghĩ về ba mẹ già đau yếu cần đến mình, và tất nhiên là cả tình yêu nghề nghiệp nữa mà tôi phải đứng dậy bước tiếp.

* Giả sử bây giờ nếu phải chọn một trong hai: sự nghiệp nghệ sĩ đầy hào quang với một gia đình bình thường hạnh phúc, chị chọn cái nào?

- Tôi chọn một gia đình bình thường mà đầm ấm, hạnh phúc. Cũng vì lẽ đó mà tôi không muốn con mình đi theo nghiệp của mẹ.

***

Tài sắc vẹn toàn, con nhà nòi thừa hưởng tinh hoa của thế hệ trước, Thanh Thanh Tâm hợp cùng thế hệ nghệ sĩ thứ ba tài năng như Vũ Linh, Kim Tử Long, Linh Tâm, Châu Thanh, Cẩm Thu, Tài Linh, Phương Hồng Thuỷ, Thoại Mỹ, Phượng Hằng, Phượng Loan, Thanh Hằng, Thanh Ngân,… đã làm rạng rỡ nghệ thuật cải lương cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21. Hào quang trên sân khấu nhưng chị lại gặp nhiều trắc trở trong đời thường. Oái ăm hơn, không thể sống nổi bằng nghề, chị cũng như nhiều nghệ sĩ khác phải lao vào thương trường mưu sinh để được tiếp tục gắn bó với nghiệp tổ truyền.

Nối gót bà nội Phùng Há và các nghệ sĩ đi trước, Nghệ sĩ ưu tú Thanh Thanh Tâm thường xuyên tham gia công tác từ thiện. Những năm qua chị và ban từ thiện chùa Kiều Đàm đã phối hợp tổ chức nhiều hoạt động tự nguyện quyên góp tiền thực hiện chương trình trao tặng 1.000 chiếc xe lăn cho những người nghèo bị tàn tật. Thanh Thanh Tâm và chùa Kiều Đàm sẵn sàng tiếp nhận những trường hợp xin trợ cấp xe lăn cho người tàn tật, thông qua địa chỉ của chùa: số 1 đường 138 KP2, phường Tân Phú, quận 9, TPHCM.