NSND Đào Mộng Long: Nhiều cuộc tình mà cả đời cô đơn

Ông gắn với những vai diễn để đời: Chánh Tôn (vở “Chị Hoà” của Học Phi); Pi-tơ-hắc (vở “Hàng ngũ hoà bình” của A. Fux-kin); Cụ Hồng (vở “Đầu sóng ngọn gió” của Nguyễn Hùng); Tơ-Chia (vở “Lu-Ba” của Trê-nhi-cốp); Cụ Thiệu (vở “Lửa hậu phương” của Kính Dân); người hát xẩm mù (vở “Âm mưu và hậu quả” của Bửu Tiến); tư sản Gô-Vdi-đi-lin (vở “Khúc thứ ba bi tráng” của Pô-gô-đin).

Đào Mộng Long đã từ trần từ năm 2006. Cuộc đời ông có quá nhiều thăng trầm khiến hôm nay và có lẽ mãi về sau người ta vẫn còn nhắc. Có thể nói cả đời ông đã rất quen với nỗi cô đơn, bởi ông sống độc thân mấy chục năm liền trước lúc qua đời. Nhưng quá khứ của ông già danh tiếng này thì thật là oanh liệt, mà mối tình nào cũng đẹp, lãng mạn và đậm chất “cải lương” như cái nghiệp ông mang trước Cách mạng tháng 8 vậy.

Người đàn bà đầu tiên bước vào cuộc đời ông có tên Hồng Liên - một cô đào người Huế có giọng hát hay và nhan sắc “chim sa cá lặn”. Lúc này, ông mới 17 tuổi, đang sống ở thành phố Vinh. Mới vào nghề diễn cải lương, Đào Mộng Long hát chưa thạo nên được cô Hồng Liên dạy. Liên hơn Long 3 tuổi, nhưng vì cảm mến chàng diễn viên trẻ nên chỉ nói hơn 1 tuổi.

Một lần, sau khi diễn ở đâu đó, mọi người liên hoan mừng thành công, Long bị chuốc rượu say, khi tỉnh dậy, cậu thấy mình ở nhà cô Liên. Hoá ra cô đã cho dìu cậu về nhà mình. Lúc này Liên là đào cải lương chính của gánh Hồng Nhật đang lưu diễn ở Vinh. Câu chuyện đã lùi xa vào dĩ vãng quá lâu, vậy mà người nghệ sĩ đến khi đã ở tuổi 90 vẫn còn nhớ rất rõ diễn biến. “Cô ấy đẹp lắm, da trắng, mắt phượng, lưng ong, ai nhìn cũng mê. Lúc này gia đình cô đang sống ở bên Lào nên cô cũng phải từ bỏ gánh hát Hồng Nhật để trở sang bên đó sống với gia đình. Cô đi, mình ở lại Vinh như người mất hồn, đêm ngày tơ tưởng, chẳng thiết làm ăn gì...” - Đào Mộng Long kể.

Sau đó, anh chàng Long si tình đã theo tiếng gọi của trái tim, lao sang Lào với người tình. Nhưng thật trớ trêu! Số phận đã không mỉm cười với Long do bị cả gia đình Liên ngăn cấm vì không thích rể cũng làm nghề “xướng ca vô loài”. Họ tuyên bố sẽ từ con gái nếu cố tình lấy anh chàng họ Đào. Thế là họ phải chia tay trong nước mắt. Lần gặp gỡ cuối cùng, cả 2 người đã khóc như mưa.

Đào Mộng Long ôm mối hận tình trở lại Việt Nam. Đó là mùa hè năm 1933. Từ đó, ông không hay biết gì về người tình đầu tiên đó nữa. Đến cuối đời, ông vẫn khẳng định: Cả đời làm diễn viên cho tới mãi sau này, ông luôn nhớ tới người đàn bà đã in dấu ấn sâu đậm và dìu dắt ông bước vào con đường nghệ thuật.

Nếu Hồng Liên là người phụ nữ đầu tiên để lại ấn tượng sâu sắc trong Đào Mộng Long thì người thứ hai đã lướt qua cuộc đời ông chỉ như một cái bóng. Từ Lào, Đào Mộng Long về nước, bị bơ vơ, đau khổ mất một thời gian, rồi ông gia nhập gánh cải lương có tên là Quảng Lạc ở Hà Nội (có rạp ở phố Tạ Hiện ngày nay).

Trong gánh hát này có một người tên là Tám Ngân. Ông này có cô con gái tên Hiệp cũng xinh xẻo, đang học nghề diễn viên. Chàng kép hát điển trai lập tức lọt vào mắt xanh của cô gái. Đang lúc đau buồn bởi sự đổ vỡ của mối tình cũ, được Hiệp “để ý”, ông đã yêu cô con gái con người đồng nghiệp. Nhưng cô mắc chứng nghiệp ngập, cờ bạc đến mức mất khôn, cạn tình. Long tặng cậu em trai của Hiệp chiếc áo mới, cô cũng bán đi để lấy tiền đánh bạc.

Không thể chấp nhận, ông đành phải chia tay người con gái chỉ mới yêu được vài tháng. Đào Mộng Long cho biết: Với Hiệp, tuy ngắn ngủi nhưng ông và cô ta đã ăn ở với nhau như vợ chồng (còn với Hồng Liên thì chưa). Tuy nhiên, với tính cách và tâm hồn trống rỗng, nhiều thói hư tật xấu, cô nàng này đã chẳng lưu lại trong ông dấu ấn gì.


Nghệ sĩ Nhân dân Đào Mộng Long và các vai diễn của ông.

Người đàn bà thứ ba bước vào cuộc đời Đào Mộng Long có tên là Lan Phương, dì ruột nữ cải lương Ái Liên nổi tiếng một thời. Là dì nhưng Phương kém tuổi Ái Liên khá nhiều. Lúc này Ái Liên mời Đào Mộng Long gia nhập gánh hát của mình mang tên Liên Hiệp Ban. Long và Phương hay đóng cặp với nhau.

Thế là tình yêu giữa đôi trai tài gái sắc nhanh chóng nảy nở. Nhưng rồi cuộc tình này cũng chẳng duy trì được bao lâu, bởi sự chống phá dữ dội của các thành viên khác trong gia đình. Duy chỉ có Ái Liên ủng hộ, nhưng cũng không lay chuyển được tình thế. Mọi người cho rằng nếu lấy Long, Phương sẽ sớm goá bụa (chả là Đào Mộng Long có thân hình mảnh khảnh, ốm o, lại trắng trẻo như đàn bà, trông có vẻ yểu tướng). Giàu lòng tự trọng, Đào Mộng Long một lần nữa lại kiên quyết dứt áo ra đi, rời gánh Liên Hiệp Ban để khỏi vấn vương với người tình bất thành vợ.

Sau Lan Phương, Đào Mộng Long còn dính líu đến 2 người đàn bà khác là Thanh Thảo và Bích Hợp. Nhưng ông nói là thời gian gắn bó không lâu và chẳng có kỷ niệm gì đáng nhớ.

Nhưng sau Hồng Liên, có một người phụ nữ đã khiến ông không thể nào quên. Và người này đã chính thức là vợ ông, cùng chia sẻ cay đắng, ngọt bùi qua khá nhiều ngày tháng thăng trầm, đến cuối đời, nhắc đến, trái tim người nghệ sĩ già vẫn còn bồi hồi. Đó là Thu Chung - cô diễn viên chuyên đóng các vai chính trong gánh cải lương Phong Thuận ở Bắc Giang khoảng những năm 1938 - 1939. Số là lúc Đào Mộng Long gia nhập gánh hát này do Mạc Công Phong làm chủ đã có Thu Chung ở đây. Trước vẻ mặn mà của cô đào tài sắc mê hồn, lại cũng có cảm tình với mình, Đào Mộng Long lại háo hức bước vào cuộc tình mới. Lần này thì họ đã nên duyên chồng vợ, bởi không bị ai ngăn cản.

Mối tình của họ được người chủ gánh hát và các đồng nghiệp khác ủng hộ, vun vén nên rất thuận lợi. Họ đã giúp nhau được rất nhiều trên bước đường nghệ thuật. Nhưng rồi sống giữa thời buổi loạn lạc, do hoàn cảnh, họ phải mỗi người một nơi. Rồi một thời gian sau, Thu Chung nhận được tin Đào Mộng Long chết, đã vô cùng đau đớn, tưởng không sao gượng dậy nổi. Được một người đàn ông tốt bụng cưu mang giữa lúc khủng hoảng, Thu Chung đã nhận lời làm vợ. Cuộc hôn nhân tuy không từ tình yêu lãng mạn, nhưng cũng tạo cho cô cuộc sống êm ả.

Trớ trêu thay, sau đó chẳng bao lâu, cái tin Đào Mộng Long chết chỉ là thất thiệt. Khi ông trở về, Thu Chung đã yên phận. Trong một đêm đi diễn kịch tại một vùng núi huyện Cẩm Thuỷ (Thanh Hoá), ông đã gặp lại Thu Chung lặn lội đến tìm mình. Cuộc tái ngộ quá ngang trái khiến cả hai nghẹn ngào, chẳng nói nên lời. Biết được nỗi lòng ngổn ngang của người vợ cũ, chàng nghệ sĩ đã rất đỗi cao thượng, hào hiệp khuyên cô trở về làm trọn phận sự với người chồng hiện tại. Đó là một đêm trăng sáng những năm cuối thập niên 40 của thế kỷ trước. Trước khi qua đời (năm 2006), Đào Mộng Long cho biết bà Thu Chung hiện vẫn đang sống với người chồng đó tại một ngôi nhà ở phố Thợ Nhuộm.

Sau ngày hoà bình (1954), Đoàn kịch T.Ư ra đời. Tại đây, Đào Mộng Long nảy nở tình yêu với một cô diễn viên trẻ, kém ông tới 2 giáp, sinh trưởng trong một gia đình quyền quý, có nhiều người thành đạt. Một gia đình như vậy đã không chấp nhận cô con gái vừa mới lớn lên của họ yêu một người đàn ông tuy có danh tiếng nhưng hơn quá nhiều tuổi, lại đã từng có vợ. Nhưng cô gái thì quyết tâm theo đuổi tình yêu, nàng nằng nặc đòi lấy bằng được người nghệ sĩ tài ba.

Lúc này, Đào Mộng Long là tác giả vở cải lương “Hận tương giao” đang rất nổi tiếng. Kịch bản vở này còn được in thành sách. Mẹ cô gái có một cửa hàng sách lớn, thấy người ta hỏi mua cuốn “Hận tương giao” nhiều, lúc này bà mới biết tác giả cuốn sách được nhiều người tìm đọc chính là anh chàng đang theo đuổi con gái mình. Rồi thì cuộc tình đầy sóng gió ấy cũng dẫn tới hôn nhân do cả 2 người quyết tâm, đã thuyết phục được gia đình. Tình yêu của họ thật đẹp bởi ngoài tình vợ chồng, họ còn là đồng nghiệp, là thầy trò của nhau. Nhưng bản tình ca du dương ấy đã không có hồi kết mà sớm bị bỏ dở giữa chừng để rồi lại đẩy người nghệ sĩ mới ở tuổi 50 vào cảnh cô đơn.

Người đàn bà cuối cùng bước vào cuộc đời Đào Mộng Long, sưởi ấm ông được một chặng đường đời ngắn ngủi rồi lại hồn nhiên ra đi, giống như cái hồn nhiên khi cô háo hức đến với tình yêu đầu đời (mà thần tượng chính là người nghệ sĩ vừa hào hoa, vừa phong trần ấy). Bà là NSND Phạm Thị Thành, tuy lúc này đã ở bên kia dốc của cuộc đời nhưng vẫn còn dồi dào năng lực sáng tạo. Điều khá đặc biệt là khi hai nghệ sĩ tiếng tăm này đã hát bài“Chia tay hoàng hôn”, mỗi khi nhắc đến nhau, họ vẫn luôn trân trọng, khó ai có thể nghe ở họ một lời nào dù chỉ là rất xa xôi, oán trách người kia. Và khi Đào Mộng Long ốm liệt giường, bà vẫn đến chăm sóc.

Cuộc đời chìm nổi, đa đoan đã làm nên một Đào Mộng Long kiệt xuất trên sân khấu. Mang tiếng có nhiều mối tình trong đời, nhưng ông lại là người luôn sống nghiêm túc, sâu sắc trong tình yêu. Ông đã yêu là sâu nặng, đắm đuối, hết mình. Đào hoa như thế mà đến khi nhắm mắt, ông đã mang theo một khối cô đơn lớn về cõi vĩnh hằng.