NS VĂN CHUNG MƯỢN TIẾNG CƯỜI QUÊN NỖI ĐAU: ĐỈNH CAO CỦA NGHỆ THUẬT DIỄN XUẤT LÀ…HỌC

Theo ông nghệ thuật biểu diễn đạt đến đỉnh cao của một nghệ sĩ hài và một nghệ sĩ sân khấu bình thường phải được hiểu như thế nào?

-Trước hết phải hiểu hết nghệ thuật diễn xuất là loại hình nghệ thuật sử dụng không gian của các loại hình sân khấu để thể hiện, truyền tải nội dung của các tác phẩm phi vật thể đến với công chúng. Các tác phẩm sân khấu, điện ảnh, ca múa nhạc ngoài đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tInh thần và giải trí đa dạng, nó còn góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm, lối sống của công chúng. Nghệ thuật diễn xuất của các nghệ sĩ thường được biểu đạt thông qua các cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, giọng nói tùy theo các kịch bản đã định. Tùy thuộc vào thể loại, phong cách và không gian sân khấu, các nghệ sỹ sẽ chọn cho mình một phương pháp diễn để thể hiện tốt nhất vai diễn của mình. Diễn hài khó hơn diễn bi, chỉ một tích tắc để khán giả cười mà quên mình là Văn Chung, chỉ nhớ đến nhân vật đó là một điều rất khó. Tôi quen gọi những nghệ sĩ chỉ diễn theo cốt cách sẵn có, sở trường ruột mà để mình trở nên thấp bé với nhân vật là những nghệ sĩ của phút thứ 11. Vì sau 10 phút là vai diễn thì phút thứ 11 trở đi họ quay lại về với cách diễn của thói quen riết rồi nhàm chán.

Theo đuổi lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn có phải chỉ cần đam mê thôi là đủ?

-Chưa. Nghệ thuật biểu diễn là lĩnh vực dành cho những sinh viên đam mê kỹ năng nghệ thuật- bất kể là khiêu vũ, âm nhạc, sân khấu, thiết kế và biểu diễn. Nếu bạn mong muốn trở thành một diễn viên, ca sĩ hay vũ công chuyên nghiệp, ngoài năng khiếu cá nhân, bạn cần phải trải qua một khóa đào tạo một cách bài bản. Đối với một số loại hình nghệ thuật đặc biệt như múa ba lê hoặc chơi các loại nhạc cụ…, một điều kiện gần như bắt buộc là bạn phải được tiêp cận với chúng ngay từ nhỏ. Trong lĩnh vực nghệ thuật, để có thể tiến xa và bến vững trong sự nghiệp, bạn cần theo học tại một trường nghệ thuật được đánh giá cao và uy tín trong việc giảng dạy các chuyên ngành mà bạn lựa chọn. Có thể bạn sẽ nghĩ rằng điều này là không cần thiết và bạn có thể thành công chỉ bằng năng khiếu bẩm sinh của minh. Đó là một suy nghĩ sai lầm vì tất cả các chuyên gia trong lĩnh vực này đều trải qua một chương trình đào tạo về nghệ thuật biểu diễn. Nó sẽ không chỉ làm đẹp hơn tâm hồn của bạn, được đánh giá tốt hơn trong mắt người tuyển dụng mà còn có thể đem lại cho bạn các mối quan hệ với những người làm nghề mà có thể sẽ giúp bạn có được một công việc trong tương lai. Do đó rất cần vận dụng đam mê để đúc kết bài học, và phải học mãi để thành một nghệ sĩ giỏi.

Có nhiều người muốn thành công với nghề mà không cần qua trường lớp nào cả, điều này là có thể nhưng nó sẽ khiến con đường tới vinh quang của họ sẽ trở thành một cuộc chiến khó khăn hơn. Ông có nghĩ như thế?

-Bản thân tôi đó, đi theo nghề một cách bất chợt, rồi liều lĩnh học và làm theo suy nghĩ thiên bẩm của bản thân, nhưng phải biết lắng nghe để đúc kết cho mình cái hay, cái dở. Các diễn viên trẻ trong lĩnh vực sân khấu ngày nay phải luôn động não để phát triển kiến thức về các khía cạnh nghệ thuật và kĩ thuật âm nhạc, khiêu vũ và sân khấu thông qua sáng tạo, sản xuất và biểu diễn. Các ngành nghề thuộc lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn để tiến xa hơn. So với thế hệ của tôi thì cứ học bên cánh gà, và học theo bạn diễn, theo các bậc tái danh đi trước. Tuy nhiên trận chiến của chúng tôi trong phạm vi hẹp còn ngày nay thì quá rộng, đến nỗi người ta phải đi tắc. Song, hồi đó chúng tôi đã học thì học tới nơi.

Ngày nay học âm nhạc có các môn: Thanh nhạc, Lý luận âm nhạc, Sáng tác âm nhạc, Chỉ huy Dàn nhạc, Chỉ huy giao hưởng, Chỉ huy Hợp xướng, Chỉ huy âm nhạc, Nhạc dân tộc (biểu diễn nhạc dân tộc), Nhạc nhã, Đàn ca Huế, Nhạc cụ dân tộc, Nhạc cụ Phương Tây, Biểu diễn âm nhạc; học Sân Khấu, Điện ảnh, Truyền hình thì có: Lý luận phê bình điện ảnh; Công nghệ điện ảnh truyền hình; Đạo diễn điện ảnh, sân khấu, truyền hình; Kỹ thuật sản xuất chương trình truyền hình; Biên kịch điện ảnh; Quay phim điện ảnh, truyền hình; Diễn xuất truyền hình; Diễn viên; Diễn vien kịch nói và điện ảnh; Diễn viên Cải lương, Diễn vien Chèo; Diễn vien kịch điện ảnh; Diễn viên San khấu kịch hát; Kinh tế kĩ thuật điện ảnh…rất nhiều ngành nghề để các bạn trẻ chọn, song đầu ra của họ vẫn bị hẹp. Theo ông do nguyên nhân nào?

-Không phải bị hẹp mà đó là sự chọn lọc. Nghề này khắc nghiệt và cao quý. Đào tạo một bác sỹ, kĩ sư, thợ máy…đều có quá trình và sự học tập chuyên cần sẽ tạo ra những con người giỏi nghề. Họ vào nghề từ bậc 1 khi đến già thì bậc 10. Nhưng nghệ sĩ chúng tôi thì vào nghề đã là bậc 10, vì trẻ đẹp, có thanh sắc, ca hay thì lương cao, vị trí đứng đầu rất dễ. Song, nó khắc nghiệt khi mình không trung thành với những bài học sẽ đẩy chính mình xuống hố sâu. Rơi rụng sau khi học là chuyện bình thường, vấn đề ở đây những “hạt ngọc” qua sàng lọc vẫn còn tồn tại phải được mài dũa liên tục để nó sáng hơn, óng ánh hơn. Có một điều tôi chắc chắn rằng những người theo đuổi lĩnh vực nghệ thuật là vì tình yêu của họ đối với nghệ chứ không phải vì tiền. Thị trường lao động có thể khó khăn đối với những sinh viên nghệ thuật biểu diễn. Có thể có những quảng thời gian dài thất nghiệp, và nhiều sinh viên tốt nghiệp kiếm thêm thu nhập bằng những công việc bán thời gian trong những lĩnh vực khác, ví dụ như giảng dạy hoặc phục vụ nhưng khi họ quay lại sàn diễn thì họ đốt cháy tất cả những đam mê. Bên Mỹ có nhiều trường dạy biểu diễn và ngệh thuật. Các bạn trẻ sinh ra và lớn lên tại Mỹ đã tìm hiểu nhiều khóa học phù hợp với đam mê và kỹ năng của mình, Chẳng hạn như vài đứa cháu mà tôi quen biết đã theo đuổi nghề diễn xuất , lĩnh vực kỹ thuật kết hợp với ngành nghề sản xuất phim, âm nhạc…Nếu bạn muốn trở thành một nghệ sị biểu diễn, bạn có thể theo học một chương trình cử nhân về biểu diễn, khiêu vũ, diễn xuất và nghệ thuật sân khấu tại Mỹ. Con gái NSND Hồng Vân đã học về nghệ thuật diễn xuất tại Mỹ là một ví dụ, hoặc Mai Thế Hiệp đã từng học đạo diễn tại Mỹ và qua Hong Kong học về biên đạo múa…

Theo ông phẩm chất nào sẽ đạt được khi ta hướng các bạn trẻ đến với đỉnh cao diễn xuất trong nghệ thuật biểu diễn?

Nếu muốn tham gia lĩnh vực nghề nghiệp này, các bạn trẻ hãy xem câu trả lời của mình có phải là “đúng” hoặc “có” cho hầu hết các đặc điểm sau: Giàu cảm xúc, khả năng đồng cảm; Có khả năng trình diễn, biểu diễn; Khéo léo với các động tác vận động cơ thể; Thoải mái và tự tin khi ở chỗ đông người; Có niềm đam mê nghệ thuật; văn hóa; Thích thể hiện mình thông qua nghệ thuật; Thích học môn âm nhạc…Hay là các bạn đến vơi nghề này chỉ để adua theo sự nổi tiếng, yêu bản thân mình hơn và yêu hào quang cảu nghề này hơn. Phải tự hỏi và thắc mắc để được đọc, được học và được nâng mình lên cao hơn vai diễn cũ. Bản thân tôi, khi nhận vai Hội đồng Thăng trong vở Đời Cô Lựu diễn với Tuấn Châu và Thanh Thanh Tâm…tôi biết đây là vai diễn nổi tiếng của NSND Diệp Lang, nên tôi cố gắng diễn theo cách của mình, để không bị so sánh và tuột cảm xúc bạn diễn. Với tôi thì vai diễn đó dấu ấn đồng nghiệp mình đồ lại sẽ thua vì khán giả đã quen rồi cách diễn, cách nghĩ, cách ứng biến với các vai diễn khác, do vậy phải làm cho nó mới hơn, đó mới gọi là 87 tuổi vẫn còn phải học diễn xuất. Hôm diễn phục vụ khán giả kiều bào, bà con khen ngợi quá nên tôi rất hãnh diện, bên tôi có Thanh Thanh Tâm cũng diễn vai cô Lựu, bồi đắp thêm nhiều sáng tạo để vai diễn tảo sáng và được thương, dù trước THanh Thanh Tâm đã có NSND Phùng Há, NSND bạch Tuyết. Tôi khuyên các bạn trẻ hãy biết trân trọng bản thân mình, biết giữ gìn những gì thuộc về nghề để trân quý, vì mình không thể nói với khán giả do tôi bị thế này, do tôi bị thế kia mà diễn dở. Phải biết làm đẹp cho mỗi bài học của nghề, đó chính là Học và học mãi. (còn tiếp)

Quân Thạch