Nghệ sĩ hài Thanh Hoài từ trần

Vĩnh biệt danh hài Thanh Hoài

- Nghệ sĩ hài Thanh Hoài qua đời lúc 3 giờ ngày 22-12, hưởng thọ 83 tuổi. Vậy là, sân khấu hài miền Nam lại mất thêm một trong bảy "quái kiệt" từng khiến bao thế hệ khán giả ngưỡng mộ.


Nghệ sĩ hài Thanh Hoài đã về nơi chín suối. Ảnh: Thanh Hiệp

Danh hài Thanh Hoài tên thật Đinh Tiến Hoài, sinh năm 1932 tại Hưng Yên. Ông là một trong bảy "quái kiệt" của sân khấu hài miền Nam trước năm 1975 bên cạnh: Thanh Việt, Tùng Lâm, Xuân Phát, Phi Thoàn, Khả Năng, La Thoại Tân. Mỗi người đều có một sở trường riêng. Thanh Hoài thường nhếch nhếch bộ râu nở nụ cười khoan khoái, chất giọng nhừa nhựa tạo dấu ấn khó quên khi ông diễn trên sân khấu.


Danh hài Thanh Hoài và danh hài Tùng Lâm. Ảnh: Thanh Hiệp

Thanh Hoài có cha là giáo viên, mẹ lo nội trợ. Ngoài quê quán gốc Hà Nội, tuổi thơ của ông gắn liền với hai vùng đất Hưng Yên và Hải Phòng. Cha ông vì luân chuyển việc dạy học và làm hiệu trưởng tại các trường tiểu học nên ông đã có nhiều kỷ niệm với hai vùng đất này. Dù gia đình không có ai theo nghệ thuật nhưng khiếu hài hước của cậu bé họ Đinh thời đó đã sớm được bộc lộ. Khi còn học ở Trường Tiểu học Kiến An, Hải Phòng, ông đã là một cây cười, chuyên trêu chọc bạn bè, được giao phụ trách nhóm văn nghệ, tập múa hát, kịch hài Lý Toét, Xã Xệ... Đồng thời, ông còn rất năng nổ trong sinh hoạt hướng đạo của nhóm “Sói con” do người nhạc sĩ tài hoa Nguyễn Xuân Khoát hướng dẫn.

NS Mỹ Chi, Tùng Lâm và Thanh Hoài trong một video hài về đề tài nông thôn

Danh hài Tùng Lâm – người bạn diễn ăn ý của nghệ sĩ Thanh Hoài kể: “Sau khi cha qua đời, Thanh Hoài theo mẹ vào Sài Gòn kiếm sống. Đến năm 1955, ông bắt đầu hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp dưới nghệ danh Thanh Hoài, nhanh chóng khẳng định vị trí trên sân khấu và phim. Tôi đã mất đi một người bạn thân, giờ cô độc. Tháng sáu vừa rồi tôi chia biệt Xuân Phát, nay lại vĩnh viễn không gặp Thanh Hoài. Lòng tôi đau nhói!”.

NSND Kim Cương không giấu được xúc động khi nghe tin nghệ sĩ Thanh Hoài qua đời: "Mỗi lần Thanh Hoài bước ra sân khấu, chỉ mới nhìn bộ dáng khán giả đã cười. Trong quá trình diễn ông luôn có những động tác, lời thoại gây cười “độc chiêu" mà không hề có trong kịch bản, chỉ ngẫu hứng, ứng tác khi diễn với bạn diễn”.

Cách đây 5 năm, đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang mời nghệ sĩ Thanh Hoài xuất hiện vở Số đỏ, diễn vai cụ cố Hồng trong vở kịch trên do tác giả Lê Chí Trung chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhân văn Vũ Trọng Phụng. Sau đó, ông được Đài Truyền hình Việt Nam mời tham gia biểu diễn chương trình Gala cười, cùng với NSND Hồng Vân, nghệ sĩ Anh Vũ, mang tiếng cười đến mọi người.

Những năm gần đây, nghệ sĩ Thanh Hoài tham gia biểu diễn tại Nhà hát kịch Thành phố và thường đi diễn phục vụ trẻ em mồ côi, khuyết tật, các mái ấm tình thương... Ông còn thành lập Công ty TNHH Tâm Hạnh gồm khoảng mười mấy thành viên chuyên tổ chức biểu diễn nhằm gây quỹ từ thiện giúp đồng bào nghèo vùng sâu, vùng xa...

Tang lễ nghệ sĩ Thanh Hoài được tiến hành tại nhà riêng ở 811 Đoàn Văn Bơ, phường 18, quận 4, TP HCM. Lễ động quan lúc 6 giờ ngày 25-12, sau đó đưa đi hỏa táng tại Bình Hưng Hòa.

Tin - ảnh: Thanh Hiệp

 “Hề nhựa” Thanh Hoài

Nếu Khả Năng được gọi là Hề mập, Thanh Việt là Hề râu thì Thanh Hoài bị “chết tên” Hề nhựa bởi ông có giọng nói nhừa nhựa rất đặc biệt. Đó cũng là nét độc đáo, riêng biệt nhất của danh hài Thanh Hoài mà khi ông tham gia đóng phim, không ai có thể lồng tiếng thay cho ông được.

Chất hài bẩm sinh


Hề nhựa Thanh Hoài

Ông tự nhận mình như thế. Thanh Hoài tên thật là Đinh Tiến Hoài, sinh năm 1934 tại Hà Nội trong một gia đình có bố là một hiệu trưởng. Hồi còn đi học, bất kỳ chương trình văn nghệ nào của trường tổ chức ông cũng đều tham gia, mà toàn là diễn những vai hài. Riết rồi bạn bè, thầy cô trong lớp hễ nhìn thấy mặt ông là tự nhiên… tức cười. Sau khi bố qua đời năm 1952 thì năm 1954, ông và mẹ quyết định vào Nam lập nghiệp. Ông đã tìm gặp “quái kiệt” Ba Vân xin “thọ giáo” làm đệ tử. Năm 1955, ông chính thức bước chân vào con đường nghệ thuật chuyên nghiệp với nghệ danh Thanh Hoài. Một người bạn của ông khuyên, muốn làm hề nổi tiếng thì phải có độc chiêu riêng. Cả hai ngồi suy nghĩ cả ngày mà vẫn chưa nghĩ ra độc chiêu nào, bỗng lúc ấy, có người chọc giận, Thanh Hoài tức tối la hét mà cái giọng Bắc cứ nhừa nhựa. Người bạn vỗ đùi, hí hửng: “Độc chiêu là giọng nói đây rồi Hoài ơi!”. Và cũng nhờ thế mạnh này, ông dần dần được khán giả chú ý.

Năm 1967, Đài truyền hình chọn phát sóng là vở kịch Lão hà tiện của soạn giả Ngọc Ngân phóng tác theo vở kịch L’Avare của Molière. Trong vở này, Thanh Hoài được giao đóng vai chính Cả Keo. Chính vai diễn này đã giúp tên tuổi của ông bật sáng, đi đến đâu, khán giả cũng gọi ông bằng cái tên là “Cả Keo” đầy sự ngưỡng mộ. Sau đó, các hãng phim đua nhau mời ông đóng các bộ phim hài: Tứ quái Sài Gòn, Năm hiệp sĩ bất đắc dĩ, Bốn thủy thủ sợ ma, Triệu phú bất đắc dĩ, Anh hùng sợ vợ, Con ma nhà họ Hứa... Bộ phim “đình đám” nhất của Thanh Hoài là Năm vua hề về làng của đạo diễn Lê Mộng Hoàng. Với nhân vật Anh hùng sợ nước đã giúp ông dẫn đầu danh sách khán giả bình chọn “Vua hề hay nhất”. Ông cho biết: “Bạn diễn ăn ý với tôi nhất là Hề râu Thanh Việt. Một vài lần Thanh Việt bị bệnh, một mình tôi lên sân khấu bỗng thấy hụt hẫng, trống vắng, lớp diễn không đạt hiệu quả cao. Trước giải phóng, ở miền Nam hình thành 4 cặp hài: Thanh Hoài - Thanh Việt, Phi Thoàn - Khả Năng, Tùng Lâm - Xuân Phát, Văn Chung - La Thoại Tân. Tất cả đều ngang tài, ngang sức, không ai đố kỵ ai, cùng nhau sáng tạo ra những mảng miếng riêng để chinh phục khán giả. Trong số này hiện nay, chỉ còn có tôi, Tùng Lâm và Văn Chung là còn sống…”. Sau năm 1975, Thanh Hoài được giao phụ trách chương trình Gia đình bác Tám trên Đài Phát thanh Long An rồi về làm Trưởng phòng Văn Thể Mỹ cho Xí nghiệp Đánh cá Côn Đảo. Năm 1990, Thanh Hoài làm cán bộ thuộc Sở VHTT Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong thời gian từ năm 1991-1995, ông chỉ tham gia đóng phim video hài (khoảng 200 bộ phim) rồi tạm ngưng hẳn hoạt động nghệ thuật.
Gừng càng già càng cay

Năm 2000, tình cờ gặp nghệ sĩ Hồng Vân tại nhà Tùng Lâm, với sự thuyết phục của Hồng Vân, Thanh Hoài đã tái ngộ khán giả TP.HCM trên Sân khấu Kịch Phú Nhuận, vai cụ cố Hồng trong vở Số đỏ do NSND Doãn Hoàng Giang đạo diễn. Sau 25 năm không xuất hiện trên sân khấu, lần “tái xuất giang hồ” này khiến ông hồi hộp vô cùng, không biết khán giả có còn ái mộ mình như xưa nữa không. Xuất diễn đầu tiên ở Nhà hát TP, ông vừa bước ra khán giả đã xì xào và dành những tràng pháo tay nồng nhiệt. Lúc đó, ông mới thở phào nhẹ nhõm và cảm thấy “duyên nghề của mình vẫn còn”. Số đỏ đã “sống” trên Sân khấu Kịch Phú Nhuận suốt 3 năm liền, góp phần cho sự thành công đó chính là ông. Câu nói cửa miệng “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!” và lối diễn hài rất có duyên của lão nghệ sĩ Thanh Hoài đã để lại trong lòng khán giả những ấn tượng khó phai. Một đôi lần ông bị bệnh, Hồng Vân quyết định hủy xuất diễn bởi không ai có thể đóng thế vai cụ cố Hồng hay bằng ông được. Sau đó, ông tiếp tục cộng tác với Kịch Phú Nhuận qua nhiều vở hài kịch khác. Đặc biệt là vở cải lương hài Ngao Sò Ốc Hến, đoạn Lý trưởng (do ông thủ diễn)… hát vọng cổ, khán giả tán thưởng nồng nhiệt bởi cách ca vọng cổ cũng “nhừa nhựa”, đứt quãng có một không hai. Ông kể: “Hồi trước giải phóng, lúc đầu tôi đâu có ca cải lương được nên phải nhờ Tùng Lâm tập giúp, rồi dần dần cũng hát được những đoạn ngắn. Khi cùng với Văn Chung, Thanh Việt về hát ở Đoàn Dạ Lý Hương của anh bầu Xuân thì vui lắm, mỗi lần tôi chuẩn bị ca là Thanh Nga, Út Bạch Lan ở hai bên cánh gà bắt nhịp giùm, còn nhạc công thì đệm guitar “từng từng” cho tôi vào. Vậy mà cũng được khán giả vỗ tay rần rần…”.

Ngoài giọng nói nhừa nhựa, Thanh Hoài còn có vật bất ly thân là cặp kính trắng. Một kỷ niệm vui trong lần tham gia bộ phim Rùa vàng - rùa bạc, ông được giao đóng vai nhà vua. Khi diễn, vì là phim cổ tích phục vụ thiếu nhi nên đạo diễn Lê Lộc vẫn để cho ông đeo cặp kính trắng. Quay được ngày đầu, về xem lại ông thấy... kỳ quá. Vì thế sau đó, không ngại cực khổ, ông đề nghị quay lại vì: “Thời xưa, nhà vua làm gì có kính mà đeo, không khéo trẻ con nó bắt lỗi thì nguy”. Sự nghiêm túc, sáng tạo trong nghề của ông luôn được các diễn viên trẻ kính trọng, noi gương. NS Hồng Vân cho biết: “Chú Thanh Hoài không bao giờ câu nệ vai lớn, vai nhỏ mà đã nhận vai rồi thì chú luôn đưa ra nhiều ý tưởng độc đáo cho nhân vật của mình cũng như cho bạn diễn. Những ngày tập tuồng, bao giờ chú cũng đến rất sớm. Các xuất diễn cũng thế, chưa bao giờ tôi phải lo chuyện chú đến trễ cả…”. Theo ông: “Cái hài bây giờ và ngày xưa rất khác nhau. Hài ngày xưa ít có kịch bản, chỉ có anh em hội ý với nhau ra diễn nhưng nghiêm túc và sâu sắc lắm, đi sâu vào lòng người. Hai - ba năm sau khán giả nhắc tới vẫn còn cười. Hài bây giờ có kịch bản nhưng nhiều diễn viên trẻ muốn làm nổi nên cương bậy, sa đà, đôi khi khiến khán giả khó chịu. Tôi nghĩ các em phải “chuẩn” lại, phải có cái nhìn về hài một cách toàn diện và “sạch sẽ” hơn…”. Hiện, ông sống rất thanh đạm, an nhàn cùng vợ và hai con trong ngôi nhà yên tĩnh đường Cô Giang, quận Phú Nhuận – TP.HCM. Ngoài việc thỉnh thoảng đóng kịch, ông còn tham gia các hoạt động từ thiện xã hội, đi diễn phục vụ và tặng quà cho người nghèo, trẻ em mồ côi, khuyết tật ở các mái ấm tình thương... Ông muốn đem lại tiếng cười nhằm giúp cuộc sống của những người kém may mắn có ý nghĩa hơn, tốt đẹp hơn.

Bài, ảnh: Hiệp Thanh

XEM THÊM TIN TỨC HÌNH ẢNH TẠI ĐÂY