Nghệ sĩ Lệ Thẩm

Một chặng đời tươi đẹp




Nghệ sĩ Lệ Thẩm mong muốn có được cơ hội truyền nghề cho lớp trẻ.

Từ ấu thơ, Lệ Thẩm, người nghệ sĩ quê Bạc Liêu đã đắm mình trong những vở cải lương khiến biết bao khán giả xúc động. Lớn lên, bà theo cha mẹ làm nghệ thuật, "như con chim mê say hót cả ngày". Nay tuổi đã cao, bà sống cùng hơn 20 nghệ sĩ tại Viện Dưỡng lão nghệ sĩ (TP Hồ Chí Minh), và luôn hoài vọng một thời...

Ngược dòng thời gian

Điều đầu tiên tôi cảm nhận được khi tiếp xúc với nghệ sĩ Lệ Thẩm là bà có giọng nói ấm, khuôn mặt phúc hậu vẫn ánh lên vẻ đằm thắm, dường như chưa bị chìm khuất bởi thời gian. Nhưng bà cũng như nhiều nghệ sĩ từng nổi tiếng khác giờ đang sống đạm bạc trong Viện Dưỡng lão nghệ sĩ, lòng tôi và ắt hẳn nhiều người yêu cổ nhạc thấy xót xa. Và khi tôi hỏi về điều đó, thì trong sâu thẳm ánh mắt bà hiện về biết bao nỗi niềm.
"Chúng tôi đã từng rất trẻ, cống hiến say mê, nhưng cuộc đời nghệ sĩ, ai mà biết được tại sao mình cứ nghèo mãi. Nếu biết thì đã tránh được, đằng này... Thôi, đó là số phận rồi, giờ chúng tôi cũng tìm thấy niềm vui trong cuộc sống", nghệ sĩ Lệ Thẩm chia sẻ.

Lời kể của người nghệ sĩ đưa tôi ngược dòng thời gian về với những tháng năm đằng đẵng sinh ra, lớn lên và hoạt động nghệ thuật của bà. Lệ Thẩm đã được sinh ra trong khi cha mẹ đi lưu diễn cùng các nghệ sĩ đoàn cải lương Thái Bình (một thời nổi tiếng ở miền tây). Và suốt từ thuở lọt lòng, cô bé Lệ Thẩm đã theo cha mẹ đi lưu diễn nhiều nơi. "Nhiễm nghề" từ cha mẹ, với chất giọng tốt, Lệ Thẩm đã chứng tỏ là con nhà nòi khi chỉ mới lên sáu tuổi đã được diễn trên sân khấu. Theo tìm hiểu, dù không được học hành nhiều, chỉ nghe người lớn hát, cô bé Lệ Thẩm ngày đó với trí nhớ vượt trội đã nhanh thuộc lời, chỉ cần đọc lại kịch bản và cứ thế lên sân khấu nhập vai. Bởi thế Lệ Thẩm mau chóng trở thành một nghệ sĩ cải lương nổi tiếng.

Năm 17 tuổi, Lệ Thẩm chuyển sang đoàn Năm Châu, với khuôn mặt trái xoan, xinh đẹp, mỗi lần xuất hiện, cô khiến nhiều người phải trầm trồ. Cô đảm nhận vai cô Tấm trong vở "Tấm Cám" và thành công, chẳng bao lâu trở thành kép chính của đoàn Năm Châu. Theo một số nghệ sĩ kể lại, với vẻ đẹp và khả năng diễn xuất của Lệ Thẩm, cũng như sự kết hợp nhuần nhuyễn của các diễn viên, kép chính, kép phụ đoàn Năm Châu, họ đã lấy được lòng khán giả. Vậy nên, đi đến đâu đoàn cũng được người hâm mộ quý mến, đến nỗi nhiều khán giả đến chỉ để được ngắm và nghe Lệ Thẩm hát. Bởi vậy, có đợt đoàn phải đi diễn cả ngày, diễn xong vở, nhiều khán giả đến sau chưa được xem đầy đủ, họ yêu cầu diễn lại, các nghệ sĩ lại phải... chiều lòng.

Phải nói rằng, "Tấm Cám" là vở diễn để đời của Lệ Thẩm. Trong vở có đoạn dì ghẻ đánh Tấm, khán giả ngồi dưới cứ xuýt xoa thương cô Tấm hiền dịu và bị đối xử bất công. Ngay cả khi ở ngoài đời, "cô Tấm" Lệ Thẩm đến đâu khán giả cũng quây lại hỏi: "Con bị đánh có đau không?". Lệ Thẩm chia sẻ: "Khán giả yêu mến họ mới làm vậy, đó là điều mà bất cứ nghệ sĩ nào cũng mong muốn và với tôi điều đó cũng như là món tài sản quý".



Lửa đam mê chưa tắt

Công tác cho đoàn Năm Châu được chừng 5 năm, Lệ Thẩm đi hát cho đoàn Tiếng Chuông. Tại đây bà gặp kép Tuấn Sĩ và "ưng nhau", chẳng bao lâu hai người nên vợ nên chồng. Từ đó, vợ chồng bà hát chính cho đoàn Tiếng Chuông. Sau đó cùng với đam mê được hát trên sân khấu, Lệ Thẩm cũng ước có một đoàn hát của riêng mình. Nghĩ là làm, hai vợ chồng bàn nhau, chắt chiu chi tiêu, dành tiền để lập đoàn hát. Chục năm sau, năm 1969, vợ chồng bà thành lập đoàn hát Nhụy Hương. Ngoài hát chính, họ lại phải vất vả kiếm tiền nuôi cả đoàn. Nhớ lại thời trẻ, Lệ Thẩm rưng rưng: "Thời đó đi hát chẳng như bây giờ đâu. Đi lưu diễn có khi cả tháng trời, phải chuẩn bị mang theo đủ thứ lỉnh kỉnh lắm. Nhiều gia đình cả vợ chồng, con cái cùng tham gia nên rất vui, cho dù cuộc sống có thiếu thốn".

Suốt 15 năm đoàn Nhụy Hương tồn tại, cũng là 15 năm vợ chồng Lệ Thẩm cật lực cống hiến cho đời. Thế rồi, vì nhiều nguyên nhân, đoàn giải tán. Sau năm 1975, Lệ Thẩm chuyển sang hát cho đoàn Sài Gòn 3. Có một điều cay đắng đối với những nghệ sĩ như Lệ Thẩm, là cả một đời làm nghệ thuật, nay đây mai đó vất vả, cuối cùng nghèo vẫn hoàn nghèo. Lệ Thẩm có một cô con gái duy nhất, hiện nay cuộc sống cũng chẳng khá khẩm gì. Sau khi chồng mất, năm 1996, Lệ Thẩm về sống trong Viện Dưỡng lão nghệ sĩ. Bà bảo, bà có một cô con gái, nhưng lấy chồng sinh nhiều con, cuộc sống vô cùng trầy trật, thành ra bà không muốn con phải chịu thêm gánh nặng. Ban đầu, Lệ Thẩm làm thư ký cho Viện, cùng các nghệ sĩ khác chăm sóc sức khỏe cho nhau. Tại đây, các nghệ sĩ có chung một điểm là đều có gia cảnh nghèo, không được cậy nhờ con cái, họ sống nương nhờ vào nguồn kinh phí vô cùng eo hẹp. Những năm gần đây, không ít nghệ sĩ trẻ đến tâm sự, động viên, giúp các lão nghệ sĩ, giúp họ có thêm niềm vui. Lệ Thẩm thi thoảng vẫn được mời tham gia đóng phim, một số phim để lại dư âm trong lòng khán giả như: "Mùa len trâu", "Dốc tình", "Ngọn nến hoàng cung", "Vòng xoáy tình yêu"... Tuổi cao, không thể đi xe đạp, bà nhờ xe ôm chở đi làm thêm. Ngoài những đồng thù lao ít ỏi, điều bà nhận lại được là niềm vui, thấy mình trẻ lại và còn có ích.

Giờ ở Viện Dưỡng lão cùng những nghệ sĩ cổ nhạc từng nổi tiếng một thời, Lệ Thẩm sống và nhớ về một thời hào quang trên sân khấu. "Nay, dù buồn vì ít người còn quan tâm đến cải lương, nhưng chúng tôi vẫn thi thoảng được nhớ đến, thế cũng là niềm vui rồi", Lệ Thẩm tâm sự. Trong đôi mắt bà, dường như ngọn lửa đam mê chưa tắt và một nỗi tủi thân trong lòng bà đã bật ra ở cuối buổi trò chuyện: "Hai năm nay, tuổi cao, nhiều bệnh, tôi chẳng thể đi lại nhiều để làm phim nữa. Nhớ nghề, tiếc cho sức khỏe một phần, phần lớn hơn và cũng xót xa hơn là cổ nhạc đã bị bỏ rơi, bị mai một. Nếu được quan tâm, thì gần 20 năm qua, chúng tôi đã có cơ hội truyền dạy nghề cho lớp trẻ".
BÀI VÀ ẢNH: PHÚ XUYÊN